X
تبلیغات
جغرافیا
گروه جغرافیای متوسطه شهرستان دلفان (علمی- آموزشی)
تاریخ : دوشنبه سی ام آبان 1390
نویسنده : اسد علی فلاحی

 

 

آزمون جغرافیای کلاس دوم تجربی دبیرستان ابوریحان                 نام ونام خانوادگی ......................   

سؤالات تستی:

1) برای دست یابی به زاویه ی دید گسترده تر در مطالعه ی سطح زمین از کدام منبع اطلاعاتی استفاده می شود؟

الف)عکسهای هوایی   ب) نقشه بزرگ مقیاس       ج) نقشه متوسط مقیاس         د) تصاویر ماهواره ای

2) کدام گزینه در باره « نقشه های کوچک مقیاس » صحیح است؟

الف ) بخش های کوچکی از سطح زمین را نشان می دهند.  ب) جزئیات پدیده ها را بهتر نمایش می دهند           

ج) پهنه های وسیعی از سطح زمین را نمایش می دهند.     د) خیابانهای فرعی هم در آنها مشخص است.

3) قله های" سهند" و" سبلان" در چه دوره ای بوجود آمده اند؟ 

الف ) اوایل کواترنر         ب) اوایل ترشیاری            ج) اواخر کواترنر              د) اواخر ترشیاری

4) کدامیک جزء ویژگیهای دامنه جنوبی رشته کوه البرز می باشد؟

الف) شیب زیادتر         ب) اختلاف دمای بیشتر           ج) فرسایش کمتر            د) فاصله اندک شهرها

5) علت اعتدال آب و هوا در جلگه های کناره ی  دریای مازندران چیست؟

الف ) وجود ارتفاعات      ب) فراوانی رطوبت      ج ) فراوانی پوشش گیاهی        د) وجود توده های آب و هوایی

6)اصلی ترین عامل در شکل گیری جلگه های ساحلی چیست؟

الف) رسوبگذاری رودخانه ها    ب) شکل سواحل      ج) جنس سنگ ها        د) جریان های هوایی

7)تنوع آب وهوادرایران سبب پیدایش چه چیزی شده است؟  الف) بارش     ب) پوشش گیاهی وجنگلی            ج) محصولات کشاورزی       د) دما وبارش

8)نفوذ کدام توده ی هوا در فصل تابستان موجب بارندگی ها یی در جنوب شرق ایران می شود؟

الف) سودانی           ب)  مرطوب موسمی         ج) مرطوب غربی              د) سرد قطبی

9) چین خوردگی های منظم  ویژگی کدام کوه های زیر است؟     الف) البرز   ب) مرکزی  ج)  زاگرس   د) بینالود

10)علت پیدایش شوره زارها دردشت های لوت وکویرچیست؟

الف) بادهای شدید              ب) بارش کم            ج) تبخیر زیاد              د) اختلاف دمای شدید

سؤالات تشریحی :

1- روش کلی نگری در مطالعات جغرافیایی رابا ذکر مثالی توضیح دهید.

 

2-    تأثیر عرض جغرافیایی را در آب و هوای ایران تشریح نمایید.

 

3-    جلگه و دشت چه تفاوتی باهم دارند؟ به نظر شما وجه اشتراک آن ها چیست؟

 

4-    محل ییلاق وقشلاق ایل سون رابنویسید؟

5-    واحه راتعریف کنید؟

 

6-    توده هوای سرد قطبی از ..................... نشأت گرفته و از سمت .................. وارد ایران می شود.

7-    شهری در ارتفاع 500 متری را با شهری در ارتفاع 2000 متری ، از نظر بارندگی و دما مقایسه کنید.

 

8-    مخروط افکنه به چه اراضی گفته می شود؟ وچرا این مناطق جمعیت زیادی دارند؟

 

9-    بارندگی در کدام قسمت کوه های  زاگرس بیشتر می باشد؟ علت آن را بنویسید.

 

10-  روستاهای متمرکزچگونه روستاهایی هستند توضیح دهید؟


تاریخ : شنبه بیست و هشتم آبان 1390
نویسنده : اسد علی فلاحی

 

  امروزه با توجه به بیانیه هزاره سوم سازمان ملل متحد و اجلاس‌های متعدد در سراسر دنیا پایداری به عنوان بخش اساسی نظم جهانی شناخته می‌شود و توسعه پایدار از اصولی است که اندیشمندان و صاحبنظران مورد توجه قرار می‌دهند. این بدان معنی است که حفظ استانداردهای سطح زندگی آینده بشریت اهمیت بسیار زیادی دارد، به طوری که دیگر نمی‌توان از محیط زندگی انسان‌ها همانند گذشته بهره‌برداری و استفاده کرد. بنابر این ‌باید آثار گردشگری را از ابعاد مختلف مورد بررسی و تحلیل قرار داد تا بتوانیم از تهدیدات آن بکاهیم، از فرصت‌های آن نهایت بهره‌برداری را بکنیم، نقاط ضعف را به حداقل برسانیم و نقاط قوت را توسعه دهیم و این برنامه بدون مشارکت کشورها امکان‌پذیر نیست.

خوشبختانه سازمان‌های بین‌المللی از جمله سازمان جهانی جهانگردی اصول قابل قبولی را ارائه کرده‌اند. از نظر این سازمان توسعه پایدار گردشگری به مفهوم مدیریت تمامی منابع است، به طوری‌که ضمن رعایت تمام شئونات فرهنگی کشورها سیاست‌های حمایتی و فرآیند‌های زیست محیطی و تنوع عوامل محیطی در آن حفظ شود تا نیاز گردشگران فعلی و جامعه میزبان را تامین کرده و در عین حال باعث تقویت نیازها و انتظارات آینده آن‌ها شود.

برای رسیدن به تعامل گردشگری فرهنگی توسعه پایدار باید همه اقشار یک جامعه با برنامه‌ریزی مبتنی بر اصول توسعه پایدار تلاش کنند تا این امر به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود و این تلاش‌ها صرفا به عهده صاحب‌نظران و فرهیختگان یک جامعه نیست، چون برای ارتقا سطح زندگی آینده این مقوله در اختیار بخش یا صنعت و یا یک قشر خاص نیست و مربوط به تمام زمان‌ها و مکان‌ها است.

بدین منظور ضروری به نظر می‌رسد که ضمن بررسی اصول توسعه پایدار صنعت گردشگری به صورت اجمالی و همچنین آثار و مبانی گردشگری فرهنگی به صورت منفرد برای رسیدن به یک مدل مورد قبول تاثیرات این دو مقوله را نسبت به یکدیگر و سپس آثار اقتصادی و اجتماعی را نسبت به این دو مقوله تحلیل و بررسی کنیم.

گردشگری در بخش اقتصاد، شامل خدماتی است که تاثیر زیادی بر فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی دارد و شناخت این ارتباطات کمک بسیار زیادی به تعامل بین توسعه پایدار و گردشگری فرهنگی می‌کند چون اصل وابستگی متقابل این امر را ایجاب کرده. از دیگر موارد مهم در ارتباط با توسعه پایدار و گردشگری، نوآوری و خلاقیت برای استفاده از تمام پتانسیل لازم است و این امر زمانی محقق می‌شود که از انواع تخصص‌ها و آموزش‌ها در این خصوص استفاده شود و این امر حاکی از چند وجهی بودن در بعد انواع تخصص‌هاست.

از دیگر موارد مهم در اصول پایدار گردشگری برتر بودن هر چیز در حالت طبیعی است، البته فرضیات متعددی در این خصوص ارائه شده است ولی نهایتا می‌توان اذعان کرد که توازن طبیعت برحالات ساختگی آن ترجیح دارد و از طرفی از دیگر اصول توسعه پایدار گردشگری اصل استفاده از تجارب قبلی است.

نهایتا یکی از ارکان اصلی در توسعه پایدار گردشگری اصل قدرت و سیاست است به طوری‌که همانگونه که در جهان امروزه مشاهده می‌کنیم وضعیت جهانی در حال تغییر بوده و هست و موجب نابرابری‌های بیشماری بین کشورهای فقیر و غنی شده است، به طوری‌که بسیاری از کشورها با داشتن جمعیت کم بخش قابل توجهی از منابع را در اختیار دارند و بسیاری از کشورها با داشتن جمعیت زیاد فقیرند و این تازه فقط دخالت دادن متغیر جمعیت در بررسی است در صورتیکه متغیرهای زیادی منجمله درآمد سرانه، تکنولوژی، منابع طبیعی و غیره می‌تواند این عدم تعادل را به خوبی شفاف سازد.

بنابراین مدیریت منابع در جهان امروز بسیار پیچیده است و تنها همکاری و همدلی کشورها می‌تواند آینده زندگی در کره زمین را در جهت پایداری، امکان‌پذیر سازد. پس کشورها باید به دنبال منشور و تبیین یک دستور کار مناسب باشند تا تقسیم مسئولیت‌ها و تصمیم‌گیری را تسهیل کند، بدین منظور برنامه‌ریزی مدون را می‌توان پیشنهاد کند.

 

گردشگری فرهنگی

بررسی گردشگری فرهنگی که دارای مفهومی عام است و به دست آوردن چهارچوب مناسب برای تعریف کامل این مقوله فرهنگی مطابق نظر اندیشمندان، کمی پیچیده است. چون دارای متغییرعای غیر ملموس متعددی است که در مقوله فرهنگی قابل توجیه است، اما در رویکردهای اجتماعی توجیه آن کمی دشوار به نظر می‌رسد و تحقیقات متعددی هم از طرف دست‌اندکاران در این خصوص ارائه شده است که هر کدام به نوبه خود گوشه‌ای از این مقوله را روشن می‌سازد ولی چهارچوب اصولی را که همه نسبت به آن اجماع داشته باشند در بر نمی‌گیرد.

برای روشن شدن موضوع بهتر است نگاهی اجمالی به این نوع گردشگری از زوایای مختلفی داشته باشیم.

در بحث گردشگری فرهنگی عموما دو محور مورد بررسی قرار می‌گیرد، محور اول گردشگری مرتبط بامیراث فرهنگی یک مقصد است و بیشتر در این دیدگاه بعد تاریخی یک جامعه مورد نظر است و محور دوم گردشگری فرهنگی موضوع زمان حال و فرهنگ جاری یک مقصد را مدنظر قرار می‌دهد.

در حقیقت گردشگری فرهنگی نوعی از گردشگری است که گردشگر را به فراگیری، آموزش، کنکاش و کسب تجربه درباره فرهنگ حال و گذشته جامعه مقصد و مقایسه آن با داشته‌ها و انگیزه‌های جامعه خود و دیگران وامی‌دارد و در واقع تجربه کیفی میان گردشگر و محیط مورد بازدید قرار می‌گیرد.

بدیهی است که با توجه به تنوع مقوله گردشگری فرهنگی و همچنین تنوع گردشگران فرهنگی در میزان انگیزه و نیازها، انتظارات، سلیقه و علائق آنها در بازدید از یک مقصد تفاوت‌های بسیاری وجود داشته باشد و این تفاوت‌ها باعث برداشت‌های گوناگونی می‌شود، بنابراین میزان رضایت و بهره‌مندی هم متغیر است و جمع‌آوری و به روز کردن این رضایت‌مندی می‌تواند راهگشای سیاست‌گذاران صنعت گردشگری در بخش گردشگری فرهنگی با توجه به درجه حساسیت آن باشد که این به عنوان یکی از اساسی‌ترین راهکارهای توسعه پایدار در بخش گردشگری فرهنگی پیشنهاد می‌شود.

بررسی عوامل ذیل برای به دست آوردن مدل گردشگری فرهنگی موفق در توسعه پایدار گردشگری ضروری به نظر می‌رسد:

1.ثبت انگیزه‌های گردشگران در گردشگری فرهنگی و میزان رضایت مندی
2.ایجاد عوامل موثر در تعدیل شناخت گردشگران نسبت به فرهنگ مقصد گردشگری
3.اندازه‌گیری تاثیرات فرهنگی گردشگری بر مقاصد
4.مشخص کردن توانمندی فرهنگی جامعه مقصد
5.آموزش و ایجاد یکپارچگی فرهنگی در جامعه مقصد
6.ایجاد انگیزه‌های حمایتی در جوامع محلی و فرهنگ میزبان متناسب و منطبق با ضوابط اخلاقی
7.تبیین منشور گردشگری فرهنگی و ایجاد زمینه توسعه پایدار در این بخش
8.اندازه‌گیری تاثیرات اقتصادی و اجتماعی گردشگری فرهنگی در جامعه مقصد
9.استفاده از ابزارهای آموزشی و کمک آموزشی برای برنامه‌ریزی مدون
10.بررسی مداوم عملکرد براساس یک نظام آماری مدون برای به حداقل رساندن تهدیدات و رفع   موانع

 

بررسی تعامل گردشگری فرهنگی و توسعه پایدار گردشگری

مهمترین عاملی که مطالعات گردشگری و استخراج نتایج علمی در بیشتر کشورها به دست آمده است و سازمان‌های جهانی به آن اتفاق نظر دارند این است که هر سیاست و تصمیمی که در زمینه گردشگری در هر جامعه‌ای اتخاذ می‌شود باید مورد حمایت تمام اقشار عناصر آن جامعه واقع شود به طوری که همه افراد آن جامعه که از این فعالیت و تصمیم و سیاست مورد تاثیر واقع می‌شوند باید با توجه به منابع و هزینه‌ها آنرا تایید کنند و بر این اساس است که می‌توان سهم هر قشر و عنصری را در آن مشخص و براساس آن تقسیم کرد تا مسئولیت‌پذیری برای افراد و سایر دست‌اندکاران آن جامعه صورت پذیرد.

بالطبع در تعامل بین گردشگری فرهنگی و توسعه پایدار موضوعات ذیل که بسیار دارای اهمیت است باید در برنامه‌ریزی‌ها مورد توجه قرار گیرند و این مستلزم آن است که هر کدام از آنها بارها مورد مطالعه و تحقیق واقع شوند:

1.تعیین ابعاد پایداری در زمینه گردشگری فرهنگی به طوری که دقیقا مشخص کنیم چه چیزهایی باید پایدار شود و این پایداری در کدام ابعاد باید اولویت بندی شود، به طور مثال جامعه مورد مطالعه، در چه حدی ‌باید استاندارد شود و به طور کلی مدیریت مقصد گردشگری باید بر چه اساس و با چه مکانیزمی هماهنگی فعالیت‌ها را برای اجرای برنامه توسعه پایدار با رویکرد گردشگری فرهنگی مدنظر قرار دهد و اصولا تشکیلات مطلوب برای این منظور چگونه است.
2.تعیین ارزش‌هایی که توسعه پایدار در زمینه گردشگری فرهنگی باید براساس آن برنامه‌ریزی شود. از آنجایی که مراکز سیاست‌گذاری و قدرت، شکل و سطح این ارزش‌ها را در قالب قوانین و مقررات در بیشتر کشورها مشخص می‌کنند و ازطرفی تصمیم‌گیرندگان در زمینه‌های فرهنگی و گردشگری ممکن است ابزارهای لازم برای تاثیرگذاری و اعمال مستقیم سیاست را نداشته باشند، چگونه می‌توان این ارزش‌ها را به صورت یک فرآیند مورد قبول گردشگران در جهت حفظ آنها و ارتقا این ارزش‌ها در برنامه‌ریزی‌ها اعمال کرد.
3.تعیین افق زمانی در گردشگری فرهنگی هم برای رسیدن به پایداری اهمیت ویژه‌ای دارد به طوری‌که در مفهوم پایداری و گردشگری فرهنگی معمولا زمان نامحدود و به نظر می‌رسد ولی در برنامه‌ریزی اصلا اینطور نیست. همان طور که در مباحث قبلی مطرح شد با توجه به تنوع، تغییرات، رویدادها و عوامل غیرملموس و اصولا علائق گردشگران پرداختن به یک دوره نامحدود امکان‌پذیر نیست و بهترین راه این است که برنامه زمانبندی مشخصی را ارائه کنیم که خود بخشی از یک برنامه بلند مدت باشد تا بتوانیم ارزیابی دوره‌ای را برای ارتقا اهداف و نتایج به صورت منسجم داشته باشیم.
4.تعیین جامعه مورد نظر در گردشگری فرهنگی به منظور پایداری از اصول برنامه‌ریزی است و این بدان معناست که با توجه به مقتضیات جغرافیایی، طبیعی، مردمی، مذهبی، نژادی و نوع گویش و سایر داشته‌ها، هر مقصد مختصات خود را دارد که با استفاده از آنها می‌توان جامعه و یا منطقه‌ای را برای مطالعه انتخاب و امکانات را در آن گسترش داد و از نتایج آن در سایر مناطق و جوامع مورد نظر از لحاظ قدرت و اختیارات لازم جهت تغییر استفاده کرد. این اصل مخصوصا برای جلب پشتیبانی‌های لازم برای اعمال استانداردها و صدور مجوزهای لازم جهت انواع فعالیت‌های گردشگری با اهمیت است.

 

بررسی نتایج و پیشنهادات

در خاتمه با توجه به بررسی‌های انجام پذیرفته و اصل وابستگی متقابل بررسی اجمالی گردشگری فرهنگی و ابعاد آن در توسعه پایدار بدون در نظر گرفتن اثرات اقتصادی، اثرات اجتماعی و نقش دولت‌ها در برنامه‌ریزی علمی و عملی خالی از اشکال نیست، بنابراین پیشنهاد می‌شود:

برای رسیدن به مدلی ایده آل تاثیرات متقابل هر کدام از مقوله‌هادر این فرآیند مورد توجه واقع شود به طور مثال می‌توان موارد ذیل را به صورت اختصار یادآوری کرد:

1.نقش گردشگری فرهنگی و جایگاه آن در اقتصاد کلان کشورها
2.میزان مشارکت دولت در تدارک زیرساخت‌های گردشگری فرهنگی در توسعه پایدار
3.مقدار مخارج گردشگران فرهنگی اعم از داخلی و خارجی در کشورها
4.میزان اشتغال حاصل از درآمدهای گردشگران فرهنگی به طور مشخص در کشورها
5.اندازه اقتصادی و اجتماعی هر مقصد در گردشگری فرهنگی هر کشور
6.میزان تاثیر جاذبه‌های فرهنگی و امکانات هر مقصد در ورود گردشگران فرهنگی
7.تعیین میزان مسئولیت و نقش بنگاه‌های اقتصادی در گردشگری فرهنگی
 

 


تاریخ : شنبه بیست و هشتم آبان 1390
نویسنده : اسد علی فلاحی

 

چرا کشاورزان آسیایی به گردشگری روستایی روی می آورند؟

  یکی از مشکلات مهم در منطقه ی آسیا - پاسیفیک اختلاف زیاد سطح دکلات مهم در منطقه ی آسیا - پاسیفیک اختلاف زیاد سطح درآمد میان کشاورزان روستایی و کارگران شهری است. وضعیت کسب درآمد ناچیزکشاورزان در چند سال آینده به شدت بدترخواهد شد و این در حالیست که واردات محصولات کشاورزی ارزان قیمت از اروگوئه، بازارهای آسیایی را به سمت خرید این محصولات از خارج سوق می دهد.
حال دیگر، کشاورزان برای اداره ی زندگی روزمره ی خود ، بایستی به راههای دیگری درجهت کسب درآمد از طریق زمینهای زراعیشان بیاندیشند.

 گردشگری روستایی می تواند منشا کسب درآمد مهمی در نواحی مساعد باشد.

  از زمانی که جمع اندکی ازکشاورزان در صدد کسب اولین درآمد خود به واسطه ی صنعت گردشگری برآمدند، برخی حمایتهای خارج از روستا در زمره ی احتیاجات متداولشان بوده است.حمایتهایی نظیر تخصیص اعتبارات لازم جهت آموزشهایی که مهارتهای آنان را در پذیرایی از بازدید کنندگان ارتقا بخشد.این کمکها می توانند به بهبود مستمر تواناییها و امکانات ایشان در راستای ارائه ی خدمات درخور به بازدید کنندگان شهری وانتقال دانش تخصصی مهارتهای مهمان نوازی منتج شوند.شاید آنها نیاز به فراگیری مهارتهای نوین درمدیریت و ارائه ی خدمات باشند که این خود باعث جذب گردشگران ، اقامت آنها در محیطهای روستایی و همچنین ایجاد انگیزه برای بازدید مجددشان از این مناطق گردد.تبلیغات و بازاریابی برای جذب گردشگران از شهرهای دور نیز از دیگر نیازهای اساسی آنهاست که به وسیله ی کمکهای خارج از روستا بایستی برایشان ترتیب داده شود.

گردشگری روستایی چیست؟
 گردشگری روستایی ، گردشگری کشاورزی ، طبیعت گردی و گردشگری سبز از جمله تعابیر متعددی هستند که به فعالیتهای گردشگری واقع در خارج از شهرها اطلاق می گردد.

  در توجیه شایستگی توجه عادلانه ی دولتها به هر دو رویکرد گردشگری نظرات متنوعی ابراز شده است.برخی متصورند که اعمال هرگونه گردشگری در نواحی روستایی به صرفه است وجوامع روستایی را احیا می کند ولی از دیگر سو برخی معتقدند تنها روستاییان مستحق دریافت مزایایی هستند که از گردشگری روستایی نشات می گیرد. این اظهارنظرها در حالی صورت می گیرد که گردشگری عاملی مهم در سوق دهی سرمایه های شهری و توجه بنگاههای اقتصادی به محیط های روستایی است، لیکن تاثیر بسیار اندکی در افزایش درآمد روستاییان و کشاورزان دارد.

مطمئنا گردشگری با توجه به رویکرد ساکنین مقاصد گردشگری روستایی نسبت به اقتصاد محلی و چگونگی استفاده از محصولات محلی و سرمایه ی بومی شان جلوه های متفاوتی را به خود خواهد دید.

ویژگیهای گردشگری روستایی
 شیوه های سازماندهی و شکل گیری گردشگری روستایی در کشورهای مختلف متفاوتند. در برخی کشورها منشا اصلی سرمایه گذاری در این بخش ، دولتها یا نهادهای تعاونی هستند و در سایر کشورها بنگاههای اقتصادی خصوصی مبادرت به سرمایه گذاری در این بخش می نمایند.

  در اندونزی ، گردشگری روستایی در کشتزارهای جاوه و سوماترا توسعه داده شده است. هرچند اقامت گردشگران در هتلها صورت می گیرد اما فعالیتهایی چون کشت برنج یا به عمل آوردن کائوچو در مزارع مورد بازدید قرار می گیرد.
  در ژاپن ، رایجترین گونه ی گردشگری روستایی که شامل اقامت در مزرعه و استفاده از غذاهای همیشگی کشاورزان است برای درک واقعی زندگی متداول کشاورزان صورت می گیرد. در کره ، زندگی گروهی با ساکنین روستاها ترتیب داده می شود و در مالزی، دولت اقدام به حمایت مالی و سرمایه گذاری در بیش از 30 نقطه ی گردشگری روستایی جهت آموزش و ایجاد سرگرمی و امکانات تفریحی نموده است.

  در این نوع گردشگری، گاهی اوقات گیاهان یا گونه های جانوری نادر جاذبه ی اصلی اند و گاهی غذاهای سنتی، صنایع دستی یا آثار باستانی به عنوان هدف اصلی گردشگران شناخته می شوند.

  یکی از شایسته ترین نمونه های گردشگری روستایی در اروپا ، کشور فرانسه است.camping یا برپایی چادر برای اقامت موقت در مزارع و سفربا ماشینهایی ملقب به کاراوان هواداران بی شماری برای گذران اوقات در مناطق روستایی و اقامت در آین مکانها دارند.حتی بسیاری از کشاورزان فرانسوی دست به ایجاد فضاهای مخصوص برپایی چادر برای اقامت گردشگران زذه اند و دیگر روستاییان نیز اقدام به سرمایه گذاری در ساخت انواع اقامتگاه های موقت جهت اجاره به گردشگران نموده اند.

چرا گردشگران در گردشگری روستایی مشارکت می ورزند؟

 معمولا برنامه ریزان و سیاست گذاران ، گردشگری را به عنوان ارزش افزوده ی مزارع از منظر درآمدزایی مورد بررسی قرار می دهند. اما کشاورزان مبادرت به امر کشاورزی را فعالیت اصلی اقتصادی خود می دانند و گردشگری را در اولویت بعدی قرار می دهند. شاید کشاورزان به دلیل همیشگی نبودن درآمدزایی گردشگری روستایی ، انگیزه ی لازم برای سرمایه گذاری در این بخش را ندارند.
  دو مطالعه ی تحقیقاتی در زمینه ی فراهم سازی تسهیلات برای گردشگران توسط کشاورزان ، یکی در ژاپن و دیگری در فرانسه نشان می دهد که اقدام کشاورزان به فعالیتهای گردشگری در جهت آشنا شدن و برقراری ارتباط بیشتر با بازدید کنندگان و یافتن دوستان جدید صورت می گیرد.

نتایج هر دو مطالعه گویای این مطلب است که عمدتا بانوان این جوامع به جای مردان خواستار پا گرفتن گردشگری روستایی درمناطق روستایی هستند. بانوانی که بیشتر در اندیشه ی یافتن راهی برای استقلال اقتصادی خویش هستند تا کسب درآمد صرف.

توجه به انواع آلودگی ها به ویژه آلودگی صوتی در برنامه ریزی توسعه ی گردشگری

 اگر گردشگری را عاملی مفید و سود بخش برای جوامع روستایی بدانیم، برنامه ریزی مدبرانه در این بخش حیاتی به نظر می رسد.
 محیطهای روستایی مامنی آرامش بخش برای شهرنشینان به شمار می آیند اما برای اهالی روستا ازدحام گردشگران در محل زندگیشان که ترافیک و ایجاد قیل و قالهای آزاردهنده را در پی دارد، گردشگری عامل بر هم زدن آرامش روستا و ناسازگار با آن محیط شناخته می شود. امکانات خدماتی محلی از عهده ی جمع آوری فاضلاب و انواع مختلف زباله که یادگار گردشگران شهری است، برنمی آیند.

   برنامه ریزی مدبرانه، علاوه بر کاهش اثرات مخرب گردشگری ، می تواند به کشاورزان در شناسایی قابلیت های گردشگری در مزارع و سرزمینهای بومی شان و رشد و توسعه ی  استعدادهای بالقوه این مناطق در مسیری هماهنگ وهمسو یاری رساند.

مشکلات گردشگری روستایی

فقدان مهارتهای مدیریتی
  یکی از مشکلات شایع در کشورهای آسیایی ضعف مهارتهای مدیریتی در طرحهای اجرا شده توسط کشاورزان است.همچنین این ضعف گریبان گیر دولتهای محلی ، مقامات مسئول و کارکنان این نهادها در طرح ریزی دستورالعمل های قانونی گردشگری نیز می باشد. بیشتر افراد در این کشورها آشنایی محدود و تجربه ی بسیار اندکی در توسعه ی گردشگری دارند.این مساله مشکلات متعددی را در شناسایی و انتخاب طرحهای مناسب گردشگری جهت صدور مجوز اجرا و همچنین تخمین اثرات این طرحها بر مناطق روستایی به وجود می آورد.

 بازاریابی
 اغلب تسهیلات و امکانات گردشگری روستایی بسیار محدودند و در گستره ی سرزمینهای وسیع دچار پراکندگی اند که این مانعی است بر سر راه جذب گردشگران بالقوه از طریق بازاریابی و تبلیغات. بنابراین  دو عامل مذکور ، ارائه ی خدمات مناسب به گردشگران انبوه را عملا غیر ممکن می سازند.

 زیر ساختها
  بسیاری از مناطق روستایی که دارای ویژگیهای طبیعی زیبا و منحصر به فرد هستند ، از زیر ساختهای مناسب حمل و نقل مانند جاده و شبکه ریلی راه آهن  بی نصیبند و دسترسی به آنها بسیار مشکل است.

  در برخی ازکشورهای پر جمعیت، دسترسی به جاده ها به دلیل ازحام بیش از حد مردم غیر ممکن است و در برخی دیگر جاده ها آنقدر نامناسبند که زمان طی مسیر را بسیار طولانی  و پر زحمت می کنند. به طور حتم شهر نشینان نمی خواهند اوقات فراغت گرانبهای خود را به جای سیاحت محیط های بکر روستایی درمسیرهای ناهموار برای دسترسی به این مناطق تلف کنند.

 فصول محدود گردشگری روستایی
  روستاها نیز مانند شهرها در اوقات خاصی از فصول سال بسیار پر ازدحام و شلوغ هستند. در این ایام محدود به دلیل مراجعه ی بیش از ظرفیت گردشگران به این نواحی تسهیلات رفاهی و دیگر امکانات محدود خدماتی روستاها دچاراستهلاک شدیدی می شوند که این خود عامل کاهش و تنزل برگشت سرمایه به این مناطق است. بازگشت سرمایه ی حاصل از گردشگری روستایی با نگاهی منصفانه رو به کاهش است ، به طوریکه می توان گفت بازگشت سرمایه در این بخش اغلب بسیار کمتر از سرمایه گذاری در دیگر بخشهای اقتصادی است.

  بر اساس مطالعاتی که بر عملکرد برخی از کشاورزان صورت گرفته، آنها سرمایه گذاری مناسبی جهت ساخت اقامتگاه های جدید و یا فراهم آوردن امکانات گرانقیمت و لوکس نمی کنند. این طرز عملکرد کشاورزان به دلیل عدم تناسب درآمدشان با قسطهای سنگینی است که از قبل سرمایه گذاری در ایجاد زیرساختهای مورد نیاز گردشگران بر آنها تحمیل می شود.

  وامهایی با نرخ سود کم و همچنین کمکهای مالی دولتها می تواند تغییراتی بسیار وسیع در سودبخشی سرمایه گذاری کشاورزان در گردشگری روستایی ایجاد کند.

   آب و هوای مناطق، نقش مهمی در سرمایه گذاری ایفا می کنند. کشورهایی که در مناطق معتدل آب و هوایی قرار دارند و دارای فصول متنوع هستند به سرمایه گذاری وسیعتری در ایجاد تسهیلات رفاهی برای گردشگران محتاجند تا کشورهایی مثل تایلند که در حوزه ی آب و هوای گرمسیری قرار دارند و تقریبا دارای فصول همسان در طی سال می باشند. کشورهای چهار فصل به دلیل تغییرات آب و هوایی که در آنها رخ می دهد، شمار کمتری از گردشگران را پذیرا هستند و نرخ سالیانه ی مراجعه به این مناطق که تنها در روزهای محدودی از سال صورت می گیرد بسیار پایین است.

اطلاعات محدود کشاورزان از خواسته های گردشگران

  روستاییانی که تسهیلات رفاهی را برای گردشگران و مخصوصا گردشگران خارجی مهیا می کنند با مراجعینی روبرو هستند که از لحاظ سلائق و ارزشها سبک زندگی متفاوتی در مقایسه با معیارهای زیستی ساکنین روستا دارند.

   موفقیت در گردشگری روستایی بر مبنای بازدید مکرر گردشگران از نواحی روستاییست که این خود با انتقال تجربیات بازدید کنندگان به صورت توصیف آنچه که به مزاقشان خوش آمده است برای دیگر گردشگرانی که آن محیط را تجربه نکرده اند صورت می گیرد.

کشاورزان احتیاج وافری به کسب اطلاعاتی نظیر، بازخورد گردشگران از زندگی در روستا ، برای وفق دادن خود با خواسته ها و آمال آنان دارند.

پرسشنامه های جامع یا هر راهکار دیگری که عوامل موثر در رضایتمندی یا آزرده خاطری گردشگران را برای روستانشینان روشن کند ، می تواند کمک شایانی جهت بسط سرمایه گذاری ثمربخش در زمینه ی گردشگری روستایی باشد.

 
نتیجه گیری
  تدارک محیطی مناسب و طرح ریزی برنامه ای جامع ، بیشترین کامیابی را برای گردشگران روستایی به ارمغان خواهد آورد.

  نواحی گردشگری روستایی که نزدیک به جاذبه های پر مخاطبی چون پارکهای ملی و سواحل ویژه ی شنا هستند از اقبال بیشتری جهت بازدید گردشگران برخوردارند.

  جاده های هموار نیز عاملی تعیین کننده است زیرا گردشگران به هیچ وجه مایل به رانندگی در جاده های ناهموار برای مدت زمانی طولانی نیستند، هرچند که چشم اندازی زیبا در انتظار آنها باشد.

  شاید برخی مناطق از توسعه ی وسیع گردشگری توسط دولت محلی یا سازمانهای ملی سود ببرند اما توسعه ی گردشگری در مقیاسی وسیع ، زمانی توجیه پذیر خواهد بود که بر اساس یک برنامه ریزی مناسب این مناطق قادر به جذب گردشگران انبوه و کسب درآمد ی قابل توجه برای کشاورزان باشند.

  مبادرت کشاورزان به ایجاد امکانات گردشگری در روستاها می تواند با اعتبارات مالی خارج از روستا حمایت شود. از جمله ی این حمایتها می توان به ارائه ی اطلاعات و راهکارها به کشاورزان جهت چگونگی آماده سازی تسهیلات و امکانات برای گردشگران و آنچه در قبال سازماندهی این ترتیبات می توانند انتظار داشته باشند اشاره کرد.

از اولویتهای تصمیم گیری در این زمینه ، آموزش مدیریت منابع و شیوه های  استاندارد مهمانداری به روستاییان است که برای نیل به این هدف اختصاص اعتبارات مالی ویژه از گزینه های تعیین کننده است.

  مشارکت کشاورزان به عنوان بخشی از پروسه ی بازاریابی و تبلیغات و همچنین همیاری آنان در کشف بازخوردهای مشتریانشان می تواند بسیار سودمند و راهگشا باشد و البته که فعالیت یک سامانه ی ملی مسئول در امر تخصیص اعتبار و ناظر بر صدور مجوزهای اجرایی می تواند منفعت های بسیاری را در پی داشته باشد.

  سرمایه گذاری در بخش گردشگری روستایی عمدتا توسط دولت ها یا بنگاه های اقتصادی صورت می گیرد.و این در حالیست که معمولا نرخ بازدهی سرمایه گذاری در این بخش نسبت به بازدهی در دیگر بخشهای اقتصادی پایینتر است.

  بنابراین تا زمانی که کشاورزان موفق به بازگشت سرمایه ی مورد انتظار خود در ازای فعالیت در زمینه ی گردشگری روستایی  نگردند، ادامه ی حمایتهای مالی نهادهای ملی ضروری است.

  ایجاد ارتباطات اجتماعی وسیعتر ، یافتن دوستان جدید و کشف راهکارهای اقتصادی نوین جهت نیل به استقلال اقتصادی در نزد بانوان روستایی از جمله انگیزه های اصلی برای فعالیت اقتصادی و سرمایه گذاری روستاییان در گردشگری روستایی می باشد.

  کشاورزان بیشتر راغب به کسب مزایای گردشگری از طریق دخالت مستقیم خود در فراهم کردن محصولات و خدماتی نظیر، تسهیلات رفاهی ،غذاهای محلی ، و دیگر ویژگیهای منحصر به فرد خود  یا ترکیبی از این سه گزینه برای گردشگران هستند.

   اگر گردشگران در اقامتگاه هایی سکنی گزینند که توسط سرمایه ی خارجی بنا نهاده شده و به این دلیل گردشگران هیچ گونه تعاملی با جامعه ی میزبان نداشته باشند و حتی غذای روزانه ی گردشگران نیز از خارج تدارک دیده شده باشد،مسلما برای اقتصاد محلی سود دهی بسیار اندکی را در پی خواهد داشت.

 مادامی که اثرات اقتصادی گردشگری روستایی بسادگی قابل سنجش نباشد، اقدام به فعالیت دراین نوع گردشگری توسط کشاورزان بایستی در مقیاسهای کوچک و پراکنده و ترجیحا در جهت تامین منافع تولیدکننده به جای منافع مصرف کننده باشد.

 

منبع: iran-tourism.ir


تاریخ : سه شنبه بیست و چهارم آبان 1390
نویسنده : اسد علی فلاحی

          بنام خدا

بارم بندی جدید درس جغرافیای پیش دانشگاهی

نام درس

نیمسال اول

نیمسال دوم

درس اول

6

25/1

درس دوم

4

25/1

درس سوم

5

25/1

درس چهارم

5

25/1

درس پنجم

-----

3

درس ششم

-----

3

درس هفتم

-----

3

درس هشتم

-----

3

درس نهم

-----

3

جمع

20

20

لازم است که دبیران محترم جغرافیاباتوجه به اینکه نظام ترمی درپیش دانشگاهی وجود نداردواین دوره نیزبه سال چهارم تبدیل شده بارم بندی فوق را رعایت نمایند وسئوالات بصورت 20نمره ای طرح نموده وهمچنین نمره مستمردانش آموزاز20نمره در نظر بگیرند.              

اسدعلی فلاحی سر گروه جغرافیای شهرستان دلفان


تاریخ : سه شنبه دهم آبان 1390
نویسنده : اسد علی فلاحی

نام انگلیسی :  lut desert , lut playa    

نام فارسی :  کویر لوت ، بیابان لوت 

 

 

کویر لوت کویری است در منطقه جنوب شرقی ایران. این کویر در شمال شرقی شهرستان کرمان قرار دارد. هسته آن گرمترین نقطه کره زمین است.
واژه کویرلوت

اصطلات جغرافیایی که تاکنون به این خطه پهناور نسبت داده شده است عبارتند از: چاله لوت (چاله لوت در کتاب ژئومرفولوژی کاربردی –بیابان – فرسایش بیابانی – دکتر حسن احمدی معادل پلایا Playa یک واژه اسپانیائی است گرفته شده و به معنی حوضه مرکزی و یا به عنوان چاله داخلی مورد استفاده دارد)، دشت لوت، کویر لوت، بیابان لوت و .... ولی واژه «دشت لوت» در برگیرنده تمامی واژه‌های دیگر است.
موقعیت و شاخص‌های کلی دشت لوت
دشت لوت محدوده‌ای است بین استان‌های خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان و کرمان
دشت لوت بین دو گسل نهبندان در شرق و نای بند در غرب قرار دارد.
حد شمالی آن در حد مدار 32 درجه و حد جنوبی در حد مدار 28 درجه .است
وسعت حوضه آبگیر دشت لوت، حدود 175 هزار کیلومتر مربع (یک دهم مساحت کشور)
طول آن از شمال به جنوب حدود 900 کیلومتر و غرب به شرق حدود 300 کیلومتر است
پست ترین نقطه دشت لوت 190 متر از سطح دریا است(لوت مرکزی)
دشت لوت جایگاه رخداد زمین لرزه‌های بزرگ و مهمی بوده است
در پای کوه‌های مشرف به کویر بزرگ لوت آثاری از سکونت انسان از هزاره چهارم پیش ز میلاد مسیح مشاهده شده (ماخذ شماره 2)
بزرگترین ناحیه جمعیتی دشت لوت «شهداد» که در گذشته‌های دور به آن خبیص می گفتند.
دره سیرچ و ناحیه مسکونی آن به همین نام یکی از زیباترین چشم اندازهای سر سبز حاشیه این دشت اسرار آمیز است.
پدیده‌های جالب

اشکال شگفت انگیز دشت لوت در واحدهای جغرافیایی آن

دشت لوت نمایشگاهی طبیعی از شگفت انگیز ترین عوارض بیابانی دنیا است نظیر:

بزرگترین شهر کلوخی جهان.. منطقه کلوتها از دور به خرابه‌های شهری بزرگ می ماند که توصیف‌های گونان از آن شده است نظیر: شهر خیالی و یا شهر لوت
مرتفع ترین هرمهای ماسه‌ای دنیا در لوت است. مرتفع ترین هرم‌های شناخته شده دنیا حداکثر 300 متر ارتفاع دارند (لیبی) اما در لوت ارتفاع برخی هرم‌ها گاه به 480 متر هم می رسد.
40 مخروط آتشفشان کواترنر در سطح دشت لوت وجود دارد .
پهنه‌های وسیع ماسه و ریگ با طیف رنگی قهوده‌ای روشن تا خاکستری و سیاه نظیر «گدار باروت» که چون خاک آن سیاه و شبیه باروت است به این نام حوانده می‌شود
دشت‌هایی از گدازه‌های بازالتی چاله چاله نظیر «گندم بریان»
پهنه‌های شنی مواج
بزرگترین نبکاهای جهان تپه‌های شنی پوشیده از گیاه (نبکا‌ها) که یکی از شگفتی‌های همزیستی خاک و آب و گیاه است. این نبکاها به گلدان بیابان نیز نامیده شده‌اند.
مرتفع ترین ربدوها ((Rebdou (ربدو‌ها مشابه نبکاها با ابعاد بزرگتر شکل‌های پیچیده‌تر در لوت غربی می باشند.)
پهنه‌هایی به شکل چندضلعی‌های متعدد که حاصل قشر نمکی ضخیم و تبخیر شدید سطح زمین است
کویر پاشتری، سطح این نوع زمین‌ها اینطور بنظر می رسد که پس از بارنگی زیاد خیس شده و تعدادی شتر روی آن راه رفته اند.
هامادا Hammada دشت‌هایی از ریگ، شن و پوشیده از خاک‌های ریگی که فاقد گیاه است

واحدهای جغرافیایی
دشت لوت به سه واحد جغرافیایی تقسیم شده است:

یک – لوت شمالی :

از عناصر ریگ، شن و ماسه تشکیل شده است و حد جنوبی آن را بریدگیهای نا منظم مشرف به چاله «رود شور بیرجند» تشکیل می دهد. ناهمواری‌های ماسه‌ای به شکل سفره‌های ماسه‌ای در آن وجود دارد.

دو – لوت مرکزی

شگفت انگیز ترین قسمت دشت لوت است. در قسمتهای شرقی لوت مرکزی تپه‌ها و توده‌های عظیم و بهم پیوسته ماسه‌ای قرار گرفته و سطح قابل توجهی از لوت را به عرض متوسط 52 کیلومتر وطول متوسط 162 کیلومتر در لوت پوشانده است.

بخشی از ناهمواری‌های لوت مرکزی دارای پوشش گیاهی بوده و بخش غربی آن فاقد پوشش گیاهی است.

از نظر زمین‌ریخت‌شناسی لوت مرکزی به سه منطقه اصلی (از غرب به شرق) تقسیم شده است (ماخذ شماره 4)

الف –دشت سر Pediment

به عرض 5 تا 10 کیلومتر به صورت نواری سطح آن را ماسه و لای(silt)و نمک پوشانده است(جنوب شهداد)

ب- کلوت ها

کلوت ها(کلوت اصطلاح محلی است) به خندق‌های بسیار عظیم که حاصل فرسایش آبی و بادی است به عنوان پدیده‌ای بی نظیر در دنیا شناخته شده است .

«رود شور» در مرطوب کردن دیواره این کلوت‌ها اثر کافی داشته و فرسایش‌های آنها را تسهیل کرده است

منطقه کلوت‌های در 43 کیلومتری شهداد (24 کیلومتری ده سیف) قرار دارد و در مساحتی به عرض متوسط 80 کیلومتر و طول متوسط 145 کیلومتر را تشکیل داده اند.

مهمترین بادی که دیواره‌های کلوت‌ها را فرسایش می دهد بادهای 120 روزه سیستان است .

در فاصله کلوت‌ها زمین پوشیده از ماسه بادی است و در نقاطی که ماسه بادی نیست زمین از نوع رس لائی و رس است.

ج- تپه‌های ماسه ای

در شرق لوت مرکزی منطقه‌ای به عرض 50 کیلومتر و طول 100 کیلومتر متر را تشکیل می دهند. ارتفاع این تپه‌های ماسه‌ای تا 500 متر هم می رسد (ماخذ شماره4). نا همواری‌های ماسه‌ای به اشکال برخان (Barkhan) – هرم‌های ماسه‌ای –سیف (sif) و تپه‌های طولی دیده می‌شود .

لوت جنوبی (لوت زنگی): غنی ترین قسمت چاله لوت از نظر پوشش گیاهی است

 




نبکا پدیده شگفت انگیز دشت لوت

در حدود 20کیلومتری شهداد ،درختان و درختچه‌های گز در گلدان‌های بیابانی لوت جای گرفته‌اند که به آن نبکا گفته می‌شود یا تل‌های گیاهی.

زمین‌های بین نبکاها پوشیده از ماسه است.

نبکاها عموماٌ در سطح همواری که میزان ماسه آن متوسطو سطح آب زیر زمین بالا بوده و یا رطوبت موجود کافی برای حیات پوشش گیاهی باشد ظاهر می‌شوند. عناصر تشکیل دهنده نبکا شامل ماسه – لای، رس و سلت است.

شکل نبکا تابعی است از اندازه، تراکم و میزان رشد گیاه میزبان. گونه‌هایی نظیر دسته‌ای از گرامینه‌ها، درختچه‌های تاغ،گز و.. می باشند در کویر لوت گونه گیاه گز (Tamarix) از گونه‌های میزبان نبکاها هستند .ارتفاع نبکاها از چند دسیمتر تا چند متر و طول آن از یک متر تا 10 متر می رسد

شایان ذکر است گیاهان منفرد باید ارتفاعی بیش از 10 الی 15 سانتی متر داشته باشند تا اینکه بتوانند ماسه‌ها را کنترل نماید. اگر دانه‌های ماسه چسبندگی نداشه باشند به عبارتی عناصر رس و لای نداشته باشند حجم آنها با تغییر و سرعت باد تغییر می یابد. با افزایش میزان رسوب، گیاه برای جلوگیری از مدفون شدن به رشد خود در جهت بالا ادامه می دهد این رشد تا آنجا است که ریشه گیاه در ارتباط با سطح آب زیر زمینی باشد اما جایی که آب زیر زمینی افت می‌کند این ارتباط قطع و تخریب نبکاآغاز می‌شود که سرانجام به مرگ نبکا می انجامد.

نبکاهای چندین ساله و دائمی در تغییر سطح سفره آب زیر زمینی، هرزآبها، تبخیر و تعرق، کنترل رسوبات بادی در منطقه نقش اساسی دارند

ربدوها Rebdouبا ابعاد بزرگتری ء از نبکاها متمایز می‌شوند. طول آنها به 2 تا 7 متر و عرضشان به 1 تا 5 متر می رسد. غیر از ابعاد، شکل ربدوها نیز پیچیده تر از نبکا ‌ها است. و گاهی چند خروط را نشان می دهد که کنار هم قرار گرفته‌اند. مرتفع ترین ربدوها در لوت غربی دیده می‌شود که گاه ارتفاع آنها به 12 متر می رسد (بلندی یک ساختمان 4 طبقه)


تاریخ : سه شنبه دهم آبان 1390
نویسنده : اسد علی فلاحی

باسمه تعالي

(( طرح درس  روزانه))

 

  مشخصات كلي

نام درس : جغرا فيا عمومی - موضوع درس:آلودگي هوا-  مدت جلسه: 60دقيقه-  نام آموزشگاه دبیرستان نمونه مردمی ابوریحان

   تعداد دانش آموز:    35نفر  - پايه: دوم متوسطه رشته تجربی   -   نام معلم :     اسد علی فلاحی      -   تاريخ  : 22/9/1390

 هدفهاي كلي

دانش آموز در پايان درس: آلودگي هوا  را مي فهمد.

 

  هدفهاي     جزئي

دانش آموز در پايان درس: معني آلودگي  را بداند. انواع  گاز هاي گلخانه اي  را بداند. مفهوم  وارونگي دمايي و عوامل  ايجاد  آن را بداند . شكل  گيري بارانهاي اسيدي  و تأثير  آن  را بر محيط بداند.  وارونگي دمايي و تأثير آن را بر  محيط بداند. اثرات  گاز هاي گلخانه اي  را بر محيط بداند.    

 

  هدفهاي رفتاري

دانش آموز در پايان درس بايد بتواند: پيامد هاي  آلودگي هوا را در محيط بيان كند. انواع آ لودگي هوا را نام ببرد.علت  شكل  گيري  وارونگي دمايي را بيان كند. شكل  گيري بارانهاي اسيدي و تأثير آن را بر محيط بيان  كند . بر روي نقشه مناطق بحراني  بارانهاي اسيدي  را مشخص كند. گاز هاي گلخانه اي  و تأثير  آن را بر محيط بيان كند. در پايان انواع  آلودگيهاي  محيط اطراف   خود  را نيز  نام ببرد.

 وسايل مورد نياز

 1= گچ  و تخته          2= نقشه جهان      3=  فيلم آموزشي    4  = عكسها  و تصاوير  كتاب

  5=  اخبار  روزنامه  ها    

 

زمان

 قبل از شروع درس

              سلام و احوال پرسي* دعا* بررسي وضعيت جسمي و روحي  دانش آموزان

5

رئوس مطالب و

 مفاهيم درس جديد

 اخبار آلودگي علل آلودگي هوا-  افزايش گازهاي گلخانه اي- پيامد هاي گرم شدن  كره زمين وارونگي دمايي آلودگي  هوا  و بارانهاي اسيدي

 

 

 

7

 آمادگي و ايجاد

  انگيزه درس جديد

 

ابتدا  مثالي  از  آلودگيهاي  محيط اطراف دانش  آموز  مي زنيم و آلودگيهاي  برخي از شهرهاي بزرگ  را ياد  آور مي شويم- سؤالاتي از دانش آموزان  مي پرسيم: آيا مي توانيد  آلودگي  هوا  را توضيح دهيد؟ هوا  از چه  راههاي  ممكن است آلوده  گرد. آلودگي هوا چه تأثيري  بر  محيط زندگي شما  مي گذارد.  چرا كره  زمين درحال  گرم شدن است

 

 

10

 ارائه مطالب

 و شروع درس جديد

پس از آمادگي  دانش  آموزان :  عناوين  درس  را بر روي تخته مي نويسيم   و  و سپس هر يك  از  عناوين  از قبيل   آلودگي  چيست؟ تأثير  گازهاي  گلخانه اي بر محيط زندگي -  آلودگي هوا  ازچند  طريق  انجام  مي گيرد.  با استفاده  از نقشه  جهان  ضمن  بر رسي  بارانهابي اسيدي  مناطق  بحراني  را  با كمك  دانش  آموزان  مشخص  مي كنيم.  شكل  گيري  گاز هاي  گلخانه اي  و تأثير  آن  را بر  محيط  بررسي مي كنيم . ويژگي  وارونگي  دمايي  و تأثير  آن  را بر  محيط  انسان  بر رسي  مي كنيم   و  در پايان  در س از دانش  آموزان  مي خواهيم  كه انواع  ْآلودگيهاي  محيط  اطراف  زندگي خود  را برر سي  كنيد. (به عنوان تكليف جلسه آينده )   از يك فيلم كه  آلودگي  محيط  را  بر رسي مي كند  نيز  استفاده مي كنيم.    

 

 

 

 

 

 

 

30

 ارزشيابي پاياني

  (تكويني)

آلودگي هوا را تعريف كنيد؟ راههاي آلودگي  هوا  را نام بببرند گازهايي كه  موجب  پديده  گلخانه اي مي شوند  نام ببرید؟علت شوند؟ وارونگي دمايي  را بيان كنيد .بارانهای  اسيدي  چگونه  ايجاد مي.

 

8

 


تاریخ : سه شنبه دهم آبان 1390
نویسنده : اسد علی فلاحی

بسمه تعالي

(( طرح درس  روزانه))

 

مشخصات كلي

نام درس : جغرافيا (2)  موضوع درس:با كوهستان آشنا شويم   مدت جلسه: 60 دقيقه      نام آموزشگاه :  دبیرستان شبانه روزی جابر

   تعداد دانش آموز:        25           پايه: سوم انساني       نام معلم : اسدعلی فلاحی            تاريخ  :20/9/1390

هدفهاي كلي

دانش آموز  در پايان درس: 1- پراكندگي كوهستانها  ر در روي زمين را مي فهمد . 2- چگونگي  ترسيم  نقشه هاي توپوگرافي  را مي فهمد.

 

هدفهاي جزئي

دانش آموز در پايان درس:1- چگونگي  پراكندگي  كوهستانها  را در شطح زمين مي داند. 2- روش مطالعه  شكل  و ارتفاع  كوهستانها را مي داند. 3-چگونگي  ترسيم  نقشه  توپوگرافي  را مي داند. 4- ترسيم  نيم رخ توپوگرافي  را مي داند. 

محاسبه مسافتها  را بين دونقطه بر رو ي نقشه  مي داند.

هدفهاي رفتاري

دانش آموز در پايان درس بايد بتواند: كوهستانهاي  بزرگ زمين  را بر روي نقشه مشخص كند.2- كمربند هاي  بزرگ كوهستاني  در زمين  را نام  ببرد  .روش محاسبه  مسافت  را بر روي نقشه بداند. 4- روش ترسيم  نقشه هاي توپوگرافي  را بداند. روش  ترسيم  نيم رخ توپوگرافي  را بداند.

 

وسايل مورد نياز

 1= گچ  و تخته  يا وايت برد و قلم         2= تصاوير كتاب  3=  نقشه توپوگرافي 4=  مدل  يك كوهستان 5-نقشه طبیعی جهان

 

 

زمان

قبل از شروع درس

              سلام و احوال پرسي* دعا* بررسي وضعيت جسمي و روحي  دانش آموزان

5

رئوس مطالب و

مفاهيم درس جديد

پراكندگي كوهستانها در سطح زمين-  كمربندهاي  بزرگ  كوهستانهاي  زمين- محاسبه مسافت   بين  دو نقطه  بر روي نقشه – تعريف نقشه  توپوگرافي -نيم رخ  توپوگرافي

 

 

 

10

 ایجاد  انگيزه درس جديد

 

مثال  از كوهستانهاي  اطراف  محل  زندگي  دانش آموزان و ناهمواريهايي  كه در  آنها ديده مي شود. اشاره  به  گردش  علمي   دانش  آموزان  و فراز نشيبهايي كه  در مناطق  كوهستاني  وجود  داشت.

 

 

 

7

ارائه مطالب

 و شروع درس جديد

با توجه به  نقشه طبيعي، كوهستانها  را  مشخص  مي كنيم- از نقشه  گنگ در تدريس كمربندهاي  كوهستاني  استفاده  مي شود- ماكتي از يك  منطقه  كوهستاني   را  در تدريس  ناهمواريها  استفاده  مي كنيم – از نقشه  توپوگرافي در تدريس  منحني هاي  ميزان  استفاده  مي كنيم-  بر روي تخته  چگونگي  ترسيم نيم رخ  توپوگرافي  را توضيح مي دهيم.  چگونگي محاسبه  مسافت بين  دونقطه  را بر و نقشه  توضيح مي دهيم؟ 

 

 

 

 

 

30

ارزشيابي پاياني

  (تكويني)

ازدرس جديد

نیمرخ توپوگرافی را تعریف کنند. باتوجه به نقشه ومقیاس آن فاصله دو نقطه رابدست آورند. باتوجه به نقشه های توپوگرافی ارتفاع نقاط را بدست آورند وبراساس آن تشخیص دهند عارضه های طبیعی را مانند:قله  یا دره

8

 


تاریخ : سه شنبه دهم آبان 1390
نویسنده : اسد علی فلاحی

 

بسمه تعالی

 

 

قابل توجه دبیران محترم جغرافیای شهرستان دلفان

 

روز حضور سرگروه جغرافیا در کارشناسی گروه های

 

آموزشی مدریت آموزش وپرورش شهرستان دلفان

 

روزدوشنبه

سرگروه : اسد علی فلاحی


تاریخ : جمعه ششم آبان 1390
نویسنده : اسد علی فلاحی

شیوه های طراحی سوال

 

 .....................................................................................................................................................

به نام  یزدان جان آفرین

امتحان یا آزمون درسی یک توصیف کمی از  تواناییهای یاد گیرنده است و در واقع راهی است برای تعیین و تشخیص میزان پیشرفت یادگیرندگان در رسیدن به هدفهای آموزشی.نتیجه ی حاصل از آزمون درسی  هم برای آزمون گیرنده(معلم)و هم فراگیر (دانش آموز)از جهت های مختلف دارای اهمیت می باشد،معلمان می توانند بر اساس  نتیجه ی به دست آمده، در مورد برنامه ریزی تدریس تصمیم های صحیح تری بگیرند.مثلاً از این نکته آگــــاه شوند که آیا روش تدریس آنها برای تحقق هدفهـــای آموزشی تعیین شده مناسب بوده است یا لازم است تغییراتی داده شود؟و از سوی دیگر معلم می تواند برنامه و روش تدریس خود را با نیازمندیها و تواناییها ی دانش آموزان هماهنگ سازد و در جهت بهبود آموزش و یادگیری اقدام کند. دانش آموز هم از نتایج آزمون می تواند میزان پیشرفت خود را نسبت به دفعات قبل ملاحظه کرده و از جنبه های مثبت و نقاط ضعف خود آگاه شده و نسبت به رفع نارسایی های خود اقدام کند.از سوی دیگر با آزمون مطالب آموزشی برای دانش آموزان مرور می شود.البته میزان اهمیت آزمون برای معلمین و دانش آموزان تنها محدود به نکات ذکر شده نیست و موارد متعدد دیگری را هم شامل می شود.

ناگفته پیداست که آزمون و نتایج حاصل از آن  می تواند مورد استفاده مدیران مراکز آموزشی،گزارش به والدین برای پیشرفت تحصیلی آنان و .....نیزقرار گیرد. با توجه به آن چه که گفته شد می توان به اهمیت بسیار زیاد امتحان در مراکز آموزشی پی برد . طراحی سوال، آن هم به گونه ای که بتوان با توجه به آن تمام هدفهای آموزشی را مورد بررسی قرار داد ، خود کاری کاملا تخصصی و نیازمند دانستن برخی مهارت ها است.دانستن شیوه های طراحی سوال در درس جغرافيا هم از این قاعده بیرون نیست بر این مــبنا در  ادامه به بیان روشها ی طراحی سوال با توجه به سطوح شش گانه ی حیطه ی شناختی و  بیان نمونه هایی در هر مورد خواهیم پرداخت.

سطوح مختلف یادگیری در حیطه ی شناختی:حیطه  شناختی، با آنچه که دانش آموز باید بداند و بفهمد یعنی با یاد آوری و بازشناسی آن چه کــــه آموختنش ضروری است سرو کاردارد.دراین حیطه هدفهاازساده ترین سطحِ شناخت به پیچیده ترین تنظیم شده است.سطوح مختلف هدفهای یادگیرنده در حیطه شناختی به ترتیب از ساده به مشکل عبارتند از:

1-دانش  2-درک و فهم      3-کاربرد   4- تجزیه و تحلیل   5-ترکیب و خلاقیت 6-ارزشیابی و قضاوت

پیشتر بگوییم که در حال حاضر بیشتر بر سطح دانش ومحفوظات تاکید می شود و در هنگام امتحان و ارزشیابی نیز هر آنکه بتواند عین مطلب را بیان کند موفق فرض می شود.از آنجایی که بین «دانستن و حفظ کردن»و«توانستن وانجام دادن»فاصله ی زیادی وجود دارد تاکید برمحفوظات به هیچ وجه نمی تواند بازگوکننده ی موفقیت دانش آموزان و معلمان آنها باشد. لـــــذا ضروری است که معلمان عزیز از سطوح مختلف یادگیری در حیطه ی شناختی آگاه بوده و آموزش و ارزشیابی خود را متناسب با سطوح مختلف تدارک دیده و در ضمن به دانش آموز هم  امکان و فرصت دهد که کلیه ی مهارتهای شناختی را در خود پرورش داده و به سطوح بالاتری نیز برسد.

 

 

 

 

در ادامه به ذکر هر یک از سطوح یادگیری در حیطه ی شناختی همراه با مثالهایی از کتابهای درسی جغرافيا خواهیم پرداخت:

الف)دانش(دانستن):

اولین و پایین تـــــرین سطح در 3 حیطه ی شناختی دانش می باشد یعنی این که دانش آموز بتواند آن چه را فراگرفته(خوانده)عیناً بازگو کند.یادگیری در این سطح صرفاًجنبه حفظی و به خاطر سپاری دارد.عیب مهم این نوع سوالات این است که به غیر از محفوظات دانش آموز چیز دیگری را مورد سنجش قرار نداده و اصرار بر این نوع سوالات او را از رسیدن به سطوح بالاتر یادگیری باز می دارد.چند مثال:

♠شكل نهايي كوههاي البرزوزاگرس درچه دوره اي به وجود آمد؟

♠ علل سقوط بهمن رانام ببريد؟

♠ ناحيه راتعريف كنيد.

...........................................

ب)درک و فهم(فهمیدن):

دانش آموز بتواند آن چه را فراگرفته به زبان خود و با استفاده از کلمات و جملاتی که خودش می سازد بیان نماید.

این سوالات بیشتر با افعالی چون خلاصه کنید،توضیح دهیدو...همراه می باشند.چند مثال:

♠ در باره پديده گلخانه اي زمين مختصراًتوضیح دهید.

♠ ازآثاروپيامدهاي جهانگردي برروي محيط تغييرچشم اندازهاي طبيعي راتوضيح دهيد.

 

ج)کاربرد(به کار بستن):

دانش آموز آن چه را فرا گرفته در شرایط نو مورد استفاده قرار دهد. یعنی در این سطح به دانش آموز مساله ی تازه ای داده می شود و اومساله را حل می کند.در واقع اگر دانش آموزی فرمول ساخت مربع را بداند اما نتواند مساحت مثلاًکلاس درسش را محاسبه کند به این سطح نرسیده است.متاسفانه اکثردانش آموزان درکاربرد مشکل دارند و از سویی درس جغرافيابا توجه به ماهیتش از سوالات کاربردی کمتری  نسبت به برخی دروس مثل شیمی،فیزیک و...در این سطح برخوردار ست.البته استفاده از سوالاتی در این سطح می تواند شوروشوق فراوانتری را در دانش آموزان به وجود آورده و دوام یادگیری را نیز افزایش دهد.

چندمثال:

♠ محل ييلاق وقشلاق ايل بختياري را روی نقشه مشخص کنید.

♠ با توجه به نقشه توپوگرافي زير :

الف- يك مسيرآبراهه روي نقشه ترسيم كنيد.

ب- آيا ازنقطه  Mمي توان نقطهNراديد؟

♠ اگرفاصله دوشهرروي نقشه اي بامقياس 250000: 1 ، 2سانتي مترباشد فاصله واقعي اين دوشهرچندكيلومتراست؟

د)تجزیه و تحلیل:

دانش آموز بتواند اجزا و عناصر تشکیل دهنده ی یک مطلب،یک پدیده یا موضوع را مجزا ونحوه ی ارتباط بین اجزا و عناصر رامشخص کند.در واقع دانش آموز نحوه ی سازمان یافتن عناصریک کل را بداند.چند مثال:

♠ به نظرشما چراتراكم جمعيت درمناطق مركزي وشرقي ايران كم است ؟

♠چرا دركناره هاي درياي خزر روستاهاي متمركزشكل نگرفته اند ؟

   ه)ترکیب وخلاقیت:

دانش آموزمی توانـد اجزا و عناصر را بـــه  شیوه ای نو وجـــدیدتلفیق و ترکیـــــــب نموده ،مطلب دید،طرح جدیدو...به وجود آورد.درواقع دانش آموز دانسته های گذشته ی خود را دوباره درهم آمیخته آن را به صورت یک کل تازه و انسجام یافته باسازی می کند.چندمثال:

♠ بین کلمات به هم ریخته ی  زیر چه نوع ارتباطی وجوددارد؟این رابطه را به صورت متن انشایی یانقشه ی مفهومی به شکل دلخواه ترسیم نمایید.:

انسان ،چراي بي رويه دامها، تخريب جنگلها، بيابان زايي، بيابان زدايي ، پاشيدن مالچ نفتي ، كاشت شطرنجي گياهان.

سوالاتی با افعالِ: راه حل ارائه بدهید،طبقه بندی کنیدو...در این سطح می توانند قرار بگیرند.

و)قضاوت و ارزشیابی:

بالاترین و پیچیده ترین سطح یادگیری در حیطه ی شناختی ارزشیابی و قضاوت است.در این سطح دانش آموز در باره ی  ارزش مطالب،پدیده ها،افکار،راه حل ها...به قضاوت و داوری آگاهانه پرداخته و آن را با ذکر دلایل بیان می نماید. ←سوالاتی با افـــعالِ:ارزیابی

کنید،نتیجه گیری کنید،نظرشماچیست و...در این سطح می باشند.چند مثال:

♠ به نظر شما کدام كشورها درافزايش گازهاي گلخانه اي تاثيربيشتري دارند؟كشورهاي صنعتي ياكشورهاي درحال توسعه ؟نظر خود را با ذکر دلایل بنویسید.

♠ ازبين عوامل شكل گيري شهرهاي ايران كدام عامل را مهم تر از بقیه می دانید؟دلایل خود را بنویسید.

♠ ازنظرشكل سرزميني بهترين شكل براي يك كشور چه شكلي مي باشد؟ توضیح دهید.

انواع سوالات:

الف) تشریحی یا ذهنی  ب) عینی یا بسته پاسخ  ج)کوتاه پاسخ(حد وسط عینی و تشریحی).

می توان از هر سه نوع سوال ذکر شده در سنجش سطوح مختلف یادگیری در حیطه ی شناختی استفاده نمود.

سوالات تشریحی:

با توجه به آزادی عمل دانش آموز در پاسخ دادن به این سوالات آنها را به دو دسته ی گسترده پاسخ(دانش آموز آزاد است هر چقدر که می خواهد و هر جور که مایل است پاسخ بدهد)و محدود پاسخ(دانش آموز باید بر اساس چارچوب خاصی که معلم برروی برگه مشخص کرده مثل تعداد سطرهاو...پاسخ دهد.)تقسیم کرده اند.

پاسخ سوالات تشریحی تمام دانش آموزان را سوال به سوال تصحیح کنید نه ورق به ورق+تمام پاسخهای دانش آموزان به یک سوال تشریحی را در یک نشست و بدون وقفه ی زمانی تصحیح کنید.

سوالات کوتاه پاسخ:

از دانش آموز خواسته می شود تا کلمه،عبارت،جمله،عدد یا علامتی را در پاسخ به یک

سوال یا تکمیل کردن یک جمله بنویسد.←شامل:

۱- سوالات پرسشی با جـــــواب کوتاه،مثل:خاك نواحي بياباني چه نام دارد؟      

2-تشخیصی یاتداعی،مثل:بعد از نام هر جنگل نوع درختان آن را بنويسيد:  هيركاني .........،ارسباران.......و....

3-کامل کردنی یا جاخالی.

 

سوالات عینی:

سوالاتی هستند که هم سوال و هم جواب در اختیار دانش آموز قرار می گیرد.

شامل:الف)صحیح ـ غلط:که دارای انواعی همچون:1-صحیح ـ غلط       2-بله –نه(خیر)

3-اصلاحی:جمله ای به دانش آموز داده می شود که در آن غلطی مفهومی وجود دارد و او باید غلط را تشخیص دهد و درست آن را بنویسد.مثل:جغرافياي سياسي ازشاخه هاي جغرافياي طبيعي مي باشد. ←که دانش آموز باید جغرافياي طبيعي را خط بزند و بنویسد جغرافياي انساني .

4-خوشه ای:تنه ی سوال به عنوان یک جمله ناتمام است و به دنبال آن تعدادی جواب پیشنهادی قرار می گیرد که صحیح و غلط بودن هریک باید مشخص شود.

مثال:اشكال ........ناشي ازفرسايش كاوشي درسواحل مي باشد.

1-.دريابار...ص...2-غارها ..ص... 3-باتلاقها....غ...

ب)جورکردنی:تعدادی سوال در دو ستون ارائه می شود که یک ستون سوال ها و یک ستون شامل جواب هاست و دانش آموز بایدپاسخها را با پرسش های مربوط جور کند.

مثال:شماره ی گزینه ی صحیح را از سمت چپ انتخاب و در سمت راست بنویسید.

 الف- خطرناكترين آلوده كننده آب          1-كاهش اكسيژن

ب- ازپيامد تخريب جنگل ها                 2- جيوه وسرب

                                                     3- زيست بوم


تاریخ : چهارشنبه چهارم آبان 1390
نویسنده : اسد علی فلاحی

قابل توجه دبیران جغرافیا شهرستان دلفان

ضمن تقدیر و تشکر  از همه همکاران   محترم  در شهرستان    گروه جغرافیا  در نظر دارد جهت بهبود  وضعیت  آموزشی  درس جغرافیا  و ارتقاء  سطح کمی و کیفی  گروه   از نظرات  و یشنهادات  همکاران استفاده نماید. لذا همکاران می توانند در ارتباط با موضوعات  زیر  وهر آنچه که مفید می دانند   مطالبی  را تهیه و به گروههای آموزشی ارسال نمایند.

۱- تهیه نمونه سوالات  دروس جغرافیا  ۱و۲ و پیش دانشگاهی

۲-تحلیل  سوالات امتحانات  نهایی درس جغرافیا

3- تحلیل محتوی کتابهاب درس جغرافیا

4-تهیه  تصاویر  مهم جغرافیای   از محیط طبیعی و جغرافیایی که  از دید ترکیبی بر خوردار باشد.

5- تهیه فیلمهای کوتاه از موضوعات کتابهای جغرافیا

6-تهیه محتوی الکترونیکی  از دروس جغرافیا

7-تهیه طرح درس سالانه  و روزانه

8-بردن دانش آموزان به گردش علمی و ارایه گزارش آن به گروه

9-تهیه انواع دست ساخته ها با توجه به موضوعات درس جغرافیا توسط دانش آموزان و دبیران

10-تهبه  انواع سی دی های  آموزشی

11-برگزاری مسابقات علمی در مدارس  و گزارش آن به گروه

12- شرکت در مسابقات  گروه آموزشی استان و دبیر خانه راهبری جغرافیا ( آدرس گروه استان و دبیر خانه در پیوند ها  وجود دارد)

13- تحلیل وضعیت آموزشی در س جغرافیا  ( نوبت اول- دوم   در سطه آموزشگاه و شهرستان )

14-تهیه مقالات علمی  در ارتباط با موضوعات جغرافیایی

15-موارد دیگر که جنبه آموزشی داشته باشد.

ضمناْ برای کلیه دبیرانی که  در زمینه های مختلف با گروه همکاری دارند درخواست تشویقی  می شود.


تاریخ : دوشنبه دوم آبان 1390
نویسنده : اسد علی فلاحی

قطر ثروتمندترین کشور جهان اسلام

 

قطر از نظر سرانه تولید ناخالص داخلی، ثروتمندترین کشور در دنیای اسلام است. سرانه قطر به حدی بالا است که اغلب وضعیت اقتصادی این کشور نه با کشورهای خاورمیانه که با اقتصادهای بزرگ اروپایی مقایسه می‌شود.

طبق آمارهای موجود سرانه تولید ناخالص داخلی این کشور کوچک عضو شورای همکاری خلیج فارس معادل سه چهارم کشورهای اروپایی است و با توجه به سیاست‌های این کشور تا رسیدن به اقتصادهای برتر جهان راه درازی باقی نمانده است.

قطر همچون دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس اقتصادی وابسته به نفت دارد. این در حالی است که با داشتن تنها 15‌میلیارد بشکه نفت خام می‌تواند تا 23 سال دیگر از این ذخیره انرژی برای توسعه اقتصادش بهره ببرد.

امروزه نفت 85‌درصد از درآمد صادراتی قطر را تشکیل می‌دهد و 60‌درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور آسیایی با درآمد نفتی ایجاد شده است.

در کنار نفت قطر یکی از بزرگترین دارندگان گاز طبیعی در جهان است. این کشور 7000کیلومتر مکعب ذخیره گاز طبیعی دارد که معادل 5‌درصد از کل ذخایر گاز طبیعی جهان است. امروزه قطر نه به دلیل حجم ذخایر نفتی بلکه به دلیل پتانسیل بالا در تولید و صادرات گاز طبیعی و گاز طبیعی مایع مورد توجه سرمایه‌داران بزرگی همچون آمریکا است.

به گزارش کنسول برنامه ریزی بانک مرکزی قطر در سال 2006 میلادی، نرخ رشد تولید ناخالص داخلی این کشور برابر با 24/2‌درصد بود که سرانه تولید ناخالص داخلی این کشور را به 62914 دلار رسانید. در این سال نرخ رشد صنعت نفت و گاز کشور قطر برابر با 29‌درصد اعلام شد.

آمارهای بانک مرکزی قطر نشان می‌دهد در سال‌های 2005 و 2004 میلادی نرخ رشد تولید ناخالص داخلی کشور قطر به دلیل حضور بیشتر سرمایه‌های خارجی به ترتیب برابر با 33/8‌درصد و 34/8‌درصد بوده است. انتظار می‌رود تا انتهای سال 2011 میلادی ارزش تولید ناخالص داخلی این کشور به 97‌میلیارد دلار آمریکا برسد.

اقتصاد قطر یکی از صنعتی‌ترین اقتصادهای حوزه خلیج فارس است. به گزارش مقامات اقتصادی 81‌درصد از اقتصاد قطر را صنعت، 18/8‌درصد را بخش خدمات و 0/2‌درصد را کشاورزی تشکیل می‌دهد.

مهم‌ترین صنایع فعال در این کشور آسیایی را می‌توان صنعت تولید نفت خام، صنعت پالایش نفت، تولید آمونیاک، کودشیمیایی، پتروشیمی، تولید شمش‌های فولادی، سیمان و تعمیر کشتی‌های تجاری نام برد. قطر سالانه حجم کلانی از محصولات کشاورزی و مواد غذایی مورد نیاز خود را وارد می‌کند.

آمارهای ارائه شده توسط دولت قطر نشان می‌دهد در سال 2006 میلادی بخش کشاورزی و ماهیگیری تنها 0/1‌درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل می‌داد. در این سال تولید 3/7درصد، بخش برق و آب 1/3درصد، ساختمان و عمران 5/4‌درصد، تجارت در کنار درآمد رستوران‌ها و هتل‌ها 4‌درصد، حمل و نقل و ارتباطات 2/9‌درصد، بخش خدمات مالی 8/2درصد و خدمات دیگر 8/9‌درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل داده بود.

قطر در سال‌های گذشته حجم زیادی سرمایه‌گذاری خارجی جذب کرد. حجم این سرمایه‌ها با افزایش حضور آمریکا و سرمایه‌های آمریکایی بیشتر شد و زمینه را برای بیشتر شدن نرخ رشد اقتصاد این کشور فراهم کرد.

توسعه همه جانبه اقتصاد قطر و بالا رفتن سرانه تولید ناخالص داخلی در این سرزمین سبب شد تا قطر به پایگاه اقتصادی کشورهای حوزه خلیج فارس بدل شود. این کشور هم اکنون مرکز بانکداری کشورهای حوزه خلیج فارس است و انتظار می‌رود تا چند سال آینده این نقش پررنگ‌تر شود.

شاید به همین دلیل است که قطر به‌رغم دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس عجله ای برای کاهش وابستگی به صنعت نفت و گاز و ایجاد تنوع در اقتصاد ندارد. این کشور در هر سال درآمد کلانی از نفت و گاز بدست می‌آورد و با توجه به حجم کلان سرمایه‌های خارجی موجود در آن و حمایت‌های اقتصادی ایالات متحده آمریکا در نظر دارد تا حد امکان از این موقعیت استفاده ببرد.

در سال گذشته میلادی قطر معادل 33‌درصد از تولید ناخالص داخلی خود سرمایه خارجی جذب کرد. به گزارش کنفرانس توسعه و تجارت سازمان ملل متحد، کشور قطر در میان 141 کشور رتبه دهم را از نظر شاخص پتانسیل جذب سرمایه‌های خارجی دارد و این به معنای آینده‌ای روشن‌تر برای اقتصاد قطر است.

در ده ماه اول سال مالی

2007/ 2006میلادی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در این کشور 37‌درصد رشد کرد و به 4/1‌میلیارد دلار رسید. این در حالی است که در مدت مشابه سال قبل این کشور عربی تنها 3‌میلیارد دلار سرمایه خارجی جذب کرده بود. سهم اعظم این سرمایه‌ها به بخش تولید گاز طبیعی مایع درون‌ریز شد.

دولت قطر در صدد است تا زمینه را برای جذب 2‌میلیارد سرمایه خارجی فراهم کند که در صورت تحقق این مساله در سال مالی 2007/2006میلادی کشور مذکور بیشتر از 6‌میلیارد سرمایه خارجی جذب خواهد کرد.

پژوهشگران واحد مطالعات اقتصادی رسیدن حجم سرمایه‌گذاری خارجی قطر را به 6‌میلیارد دلار امری محتمل می‌دانند؛ زیرا بستر حاکم بر اقتصاد این کشور برای جذب سرمایه‌ها مناسب است.

به گزارش واحد مطالعات اقتصادی کشور قطر (EIU) از نظر فرصت‌های بازاری، سیاست‌های دولتی برای واحدهای تولیدی کوچک و قدرت رقابت در جهان، سیاست‌های دولت برای سرمایه‌گذاران خارجی، سطح کنترل بر تجارت و نرخ تبادل ارز، مالیات‌ها، تامین مالی طرح‌ها، بازار کار و زیرساخت‌ها در موقعیتی است که توجه بسیاری از سرمایه‌گذاران را به خود جلب می‌کند.

از طرف دیگر ثبات اقتصادی این کشور حوزه خلیج فارس نیز یکی دیگر مسائلی است که ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد و سبب می‌شود هر روز بر شمار سرمایه‌گذاران خارجی در این کشور افزوده شوند.

در سال‌های اخیر سهم اعظم سرمایه‌های خارجی به صنعت گاز طبیعی مایع درون‌ریز شده است. قطر در نظر دارد تا سال 2010 میلادی به بزرگترین صادرکننده LNG در جهان بدل شود و برای این کار نیازمند سرمایه‌های خارجی است. البته دولت قطر برای فراهم کردن بستر مناسب برای جذب سرمایه‌ها و صنایع خارجی اصلاحاتی را در سیاست‌های کشور ایجاد کرد.

 

اولین اقدام در سال‌های آغازین قرن حاضر انجام شد که به زنان این کشور فرصت بیشتری برای حضور در عرصه‌های مختلف علمی و اجتماعی داده است. دولت قطر این کار را اولین گام در راه مدرنیزه شدن اقتصاد و اجتماع خوانده است.

دولت این کشور در صدد است تا سرمایه‌های خارجی را به بخش پتروشیمی و بخش‌های غیر مرتبط با انرژی نیز هدایت

کند. پژوهشگر واحد مطالعات اقتصادی معتقد است قطر موفق خواهد شد به هدف جذب سرمایه‌های کلان خارجی دست یابد. زیرا از یک طرف در میان کشورهای حوزه خلیج فارس بستر مناسب تری برای جذب سرمایه‌ها دارد و از طرف دیگر در میان کشورهای عربی از نظر ساختار اجتماعی پیشرفته‌تر است.

پس سرمایه‌گذاران خارجی ترجیح می‌دهند به جای ورود به عرصه‌های محدود اجتماعی کشورهای عربی وارد اقتصاد ثروتمند و اجتماع نسبتا آزاد قطر شوند و از تمام بخش‌های آن بهره ببرند.


تاریخ : دوشنبه دوم آبان 1390
نویسنده : اسد علی فلاحی


 

نويسنده:دکتر مهدی چوبینه

 

چکیده

در این مقاله سعی شده است تا با بررسی زیر ساخت های کتاب های درسی و ویژگی های منحصر به فرد آن در حوزه دانش جغرافیا ، تجربیات به دست آمده در تالیف اولین کتاب درسی جغرافیا مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات ارایه گردد . شاید که گامی کوچک در بهبود شرایط فعلی برداشته شود و نهایتا این گام و گام های بعدی منجر به تهیه استاندارد های کتاب درسی مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات گردد.

در بررسی حاضر ، پس از مروری اجمالی بر مشخصات کتاب های درسی جغرافیا و تاریخچه تولید آنان در ایران ، به روی کرد اطلاعات و ارتباطات اشاره خواهد شدو سپس ضرورت بهبود کتاب های درسی جغرافیا و علت فقر تالیف چنین کتاب هایی مورد بررسی قرار خواهد گرفت. در بخش بعدی مشکلات تولید این دسته از کتاب های درسی با روی کرد جدید مطرح شده و آن گاه ویژگی های آنان مرور می شوند.بر شمردن تطبیقی مزایا و معایب کتاب های درسی جغرافیا در دو روی کرد سنتی و فناوری اطلاعات و ارتباطات بخش دیگری از این مقاله است . تقسیم بندی انواع کتاب های درسی در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات و ارایه تصویری از آینده این دسته از کتاب ها ممکن است زمینه ساز توجه مولفان و نهایتا خروج از وضعیت فعلی باشد.

 

مقدمه

فرانسیس بیکن فیلسوف انگلیسی معتقد است که دانش به انسان توانایی می بخشد و ارزش آن در همین توانمند سازی انسان است .

اطلاعات ، پایه ی دانش است و فناوری سبب افزایش تولید یا تولید انبوه آن می شود.از این روست که فناوری اطلاعات می تواند انسان را به توانمندی افزون تری نایل نماید.

تحولات در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات در چند دهه اخیر بیشتر به داستان های علمی-تخیلی ژول ورن شباهت دارد.در این دوره کوتاه که بر اساس نظریه تافلر به عصر انقلاب اطلاعا ت معروف شده است سرعت ، که از مشخصه های فناوری است به خوبی مشهود است .به نحوی که به خاطر آوردن سیر این تحولات تنها به مدد مراجعه به انبوه اسناد و مدارکی میسر می شود که در این اندک زمان فراهم شده است. در این دوره طبیعتا کتاب ها نیز با اندکی تسامح از این پدیده متاثر شده اندو در بین آن ها ،کتاب های درسی نیز با تاخیری نه چندان شایسته می روند تا رابطه ای متقابل با فناوری اطلاعات و ارتباطات بر قرار نمایند.رابطه ای که از یک سو بر توسعه فناوری مذکور کمک نموده و از سوی دیگر فناوری شرایطی ویژه برای تولید کتاب های درسی فراهم می نماید.

تقريبا از دهه 1980 به بعد موضوع جامعه اطلاعاتي به طرز فزاينده‌اي مورد توجه انديشمندان، سياست شناسان و دانشمندان علوم اجتماعي قرار گرفته است و مفهوم جامعه اطلاعاتي به سر چشمه‌اي از مباحثه‌ها و گفتمان‌هاي فراوان تبديل شده است.

نقش اهميت فزاينده كاربرد اطلاعات در فرآيند توليد، پردازش و توزيع فعاليت‌هاي جوامع باعث شده است تا برخي از كشورهاي صنعتي جهان در رديف جوامع اطلاعاتي به حساب آيند؛ در اين جوامع برخلاف كشورهاي صنعتي كه اساسا به قدرت مكانيكي وابسته بودند همه چيز نيازمند رايانه و عصر اطلاعات است.

'ويليام مارتين' در خصوص جامعه اطلاعاتي مي‌گويد: 'هر چند واژه جامعه اطلاعاتي از چند سال پيش متداول بوده است اما هنوز درباره مفهوم و محتواي آن تفاهم عملي حاصل نشده است'.

مي‌توان گفت: از سال 1980 به بعد بروز تغييرات اجتماعي، اقتصادي و فناوري ناشي از اطلاعات در پاره‌اي از كشورها سبب شده است تا اين كشورها نه‌تنها از جوامع در حال توسعه بلكه از جوامع توسعه يافته نيز متمايز شوند، بنابراين بسياري از نظريه پردازان و صاحب نظران علوم اجتماعي به تبيين و تعريف نوع جديدي از جامعه پرداخته‌اند كه در آن اطلاعات نقش جادويي را ايفا مي‌كند. اين تعاريف جامعه اطلاعاتي از جنبه‌هاي فناورانه، جغرافيايي، اقتصادي، سياسي،اجتماعي و فرهنگي مورد توجه قرار دارند.

 

1تعريف فناورانه(تكنولوژيك)

مقبول‌ترين تعريف 'جامعه اطلاعاتي' بر نوآوري فوق‌العاده فناورانه بنا شده است؛ همگرايي و پيوند رايانه و مخابرات در تمام اركان زندگي هم چون نظام ماليات، تامين اجتماعي، كارت‌هاي اعتباري، امنيت داخلي و خارجي وارد شده و انواع گوناگوني از اطلاعات را كه به حالت رقمي‌درآمده است، ايجاد كرده‌اند.در اين ميان پيشرفت‌ هاي خيره كننده در پردازش، نگهداري و انتقال اطلاعات در واقع به كاربرد فناوري‌هاي اطلاعاتي در تمام زواياي حيات اجتماعي انجاميده است. هم چنين ارزاني تكنولوژي‌هاي پردازش و نگهداري اطلاعات موجب شده است تا گستره آن‌ها در ابعاد جهاني وسعت يابد. به هر حال، اين روي كرد معتقد است كه جامعه اطلاعاتي از عوارض توسعه شتابان فناوري اطلاعات است.امروزه، پديده‌هاي كم و بيش آشنايي هم چون تجارت الكترونيكي،‌ دولت الكترونيكي، آموزش مجازي، بانكداري الكترونيكي و حتي جنگ الكترونيكي و نيز جرايم سايبر كه از علائم جامعه اطلاعاتي محسوب مي‌شوند، همگي نشان مي‌دهند كه فناوري با يك تغيير بنيادين منجر به شكل گيري نوع جديد ي از جوامع تحت عنوان جامعه اطلاعاتي شده است.[1]

 

2-جنبه جغرافیایی

تبيين جهاني‌شدن در زمينه آينده تغييرپذير جهان، بر دگرگوني در دسترسي آزاد به اطلاعات، در فرايند جامعه اطلاعاتي دنياي نوين مبتني است. از ديدگاه «كاستلز» در كتاب سه‌گانه عصر اطلاعات، منظره نوين جهاني بر ساختار شبكه اطلاعاتي استوار است. «گيدنز» بحث جهاني شدن را بر مبناي نظريه «زمان جهاني» طرح كرده و «دراكر»(Druker) مبحث فناوري را از ديدگاه مديريتي بررسي مي‌كند. علوم متنوعي (مثلاً جغرافيا) بحث جهاني شدن را از منظر كلانشهرها و زيست انسان در شهر و محله مورد توجه قرار داده‌اند و عالمان مديريت، تأثير اين حوزه را بر سازماندهي دانش و شيوه اداره ساختار بوروكراسي، ارزيابي كرده‌اند. در مقابل، اطلاع‌رساني تأثير جهاني‌شدن را بر مبناي استفاده از ابزارهاي نوين دنياي فناوري و نفوذ فناوري در سازماندهي و خدمات به مراجعين، مورد توجه قرار مي‌دهد. به واقع هر چند كه حوزه اقتصاد آزاد و نظريه‌هاي سياسي از نظم نوين جهاني متأثر شده‌اند، ولي جهاني‌شدن و تأثير آن در عرصه اطلاع‌رساني از ويژگي‌هاي جامعه اطلاعاتي است كه مرزهاي دولت ملت را در مي‌نوردد و دستيابي به اطلاعات را (با توجه به ابزارهاي اطلاعاتي نوين) مورد توجه قرار مي‌دهد.

اين كه كشورهاي در حال توسعه در هزاره جديد، به ابزارهاي نويني براي دسترسي به اطلاعات نياز دارند، بحثي جداگانه را مي‌طلبد. در حال حاضر تمدن نوين اطلاعاتي بحث‌هاي نويي را در اطلاع‌رساني مورد توجه قرار داده: ابزارهاي جديدي از قبيل كتابخانه‌هاي ديجيتالي، كتابخانه‌هاي الكترونيكي، يا كتابخانه‌هاي بي‌كاغذ كه از ابهام معنايي برخوردارند؛ يا ابزارهاي عمومي مانند ديسك‌هاي مغناطيسي و نوري كه جنبه‌اي عام يافته‌اند، ولي بهره‌جويي از آن‌ها نيازمند تجهيزات ويژه‌اي است[2]

 

نقش دانش جغرافیا در توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات:

عده ای معتقدند که جغرافیا علم مکان هاست. تعریف سنتی جغرافیا حاکی از آن است که جغرافیا رابطه متقابل بین انسان و محیط را مورد بررسی قرار می دهد. و تعریف دیگر این علم . بررسی تفاوت ها و تشابهات محیط است . هر یک از این تعاریف را که بپذیزیم ، این نکته که جغرافیا علمی دارای تحرک و پویایی است در آن مستتر است . از سوی دیگر ماهیت فناوری اطلاعات و ارتباطات به گونه است که با تحرک و مشخصا با سرعت توام است . شاید این یکی از وجوه اشتراک و اتصال بین دانش جغرافیا و فناوری اطلاعات و ارتباطا ت باشد و وجوه دیگر را باید در گرایش های دانش جغرافیا جستجو کرد . از جمله انبوهی اطلاعات جغرافیایی که روزگاری به عنوان عاملی مزاحم در امر آموزش تلقی می شد ، امروزه به مدد فناوری نوین ، به یک حسن تبدیل شده است. از این روست که کتب درسی جغرافیا برای رفع اتهام تراکم اطلاعات زیاد و به منظور کاهش چگالی مفاهیم خود بهتر از هر امکانی می توانند از فناوری اطلاعات و ارتباطات مدد بجویند و متقابلا موجب بسط و ارتقای آن شوند.

 

مشخصه های کتب درسی جغرافیا

1-کتاب های درسی جغرافیا از معدود کتاب هایی هستند که اگر به درستی سازماندهی شوند می توانند بار منفی کتاب های درسی را کاهش دهند.گاهی برخی از این کتاب ها به سبب قابلیتی که دارند می توانند مخاطبینی فراتر از یادگیرندگان نظام های رسمی آموزشی را جلب نمایند.

2-اطلاعات متنوع، تصاویر جذاب ، نقشه های مفید و کاربردی ، فعالیت های متناسب با ذوق و سلیقه مخاطبین خسته از آموزش های یک نواخت و نزدیکی قابل قبول با زندگی روزمره و سودمندی آشکار مطالب آن ، از جمله ویژگی های کتاب های درسی جغرافیا هستند .

قطعا بسیاری از افراد مسن در یادآوری محتوای کتاب های درسی جغرافیا در دوران تحصیل خود چنین ویژگی هایی را به خاطر دارند. کتاب های جغرافیای سال پنچم و ششم ابتدایی دهه 40 (ه.ش) که به کتاب های جغرافیای طلایی معروف بودند از آن جمله اند و هنوز در ذهن مخاطبان آن سالها با تصاویر روشنی باقی مانده اند.

3- نکته دیگری که در این مورد باید به آن توجه ویژه نمود ؛ موضوع تفاوت بین کتاب جغرافیاو کتاب های درسی جغرافیاست .معمولا کتاب های جغرافیایی بر اساس موضوعاتی که که به آن اشاره دارند ، طراحی و سازماندهی می شوند. در حالی که کتاب های درسی جغرافیا در همان موضوعات می بایست ضمن رعایت اصول حاکم بر انتخاب محتوا تاکید خاصی بر نیاز ها و توانایی های مخاطبین خود داشته باشند.چرا که چنین محتوایی قرار است با تامل بیشتر و به منظور ایجاد تغییراتی در ذهن خواننده عمل نمایند. و از آنجا که قرار بر این است که میزان این تغییرات اندازه گیری شود ، بار منفی برای آنها به وجود خواهد آورد.از این روست که مولفان چنین کتاب هایی ناچار خواهند بود تا با استفاده از تصاویری آموزشی و توضیحات بیشتر موضوعات را مورد تفهیم دهند .در حال که کتاب های معمولی چنین تنگنا هایی ندارند و در پی اندازه گیری و ارزشیابی از آموخته های مخاطبین خود نیستند.

4- گستردگی موضوعات جغرافیایی از سوی دیگر موجب می شود که کتاب های درسی جغرافیا به خودی خود دارای بار حجمی زیادی بشوند. در روزگاری که نسل مخاطب کتاب های درسی جغرافیا حوصله زیادی برای تعمیق و تامل بر محتوای پر حجم ندارند . نتیجه خیلی دور از پیش بینی نخواهد بودو همواره تقاضا برای کاهش حجم چنین کتاب هایی وجود خواهد داشت . شاید اگر راهکار تازه ای برای عرضه محتوای ضروری آموزش جغرافیا جستجو نشود ، باید در انتظار کاهش دانش پایه جغرافیا نزد محصولات نظام آموزشی خود باشیم.

 

تاریخچه کتاب های درسی جغرافیا

در مورد شروع آموزش جغرافیا به عنوان یک درس مستقل در ایران ، نظرات مختلفی وجود دارد. برخی جغرافیا را یک درس فرعی می دانندو معتقدند که جغرافیا هرگز به صورت مستقل تدریس نمی شده است بلکه به عنوان درسی ضمیمه همراه درس ریاضی یا فنون نظامی در برنامه های درسی ارایه می شده است. برخی نیز معتقدند با تاسیس دارالفنون در سال 1268 ه. ق (1230 ه. ش) رشته هایی برای تحصیل به شیوه جدید بوجود آمد و علاوه بر آنها مواد درسی اساسی هم چون زبان خارجه ، ادبیات فارسی، علوم طبیعی ، ریاضی، تاریخ، جغرافیا و نقاشی نیز تدریس می شد

در بررسی تحولات کتاب های جغرافیایی در این دوران ،هر دو نوع کتاب های اشاره شده را می توان یافت که برخی از آن ها از این قرارند:

در سطح عالی؛

1- حکمت طبیعی ، مکانیک، توپخانه ، حساب و جغرافیا تالیف میرزا زکی خان مازندرانی

2- حساب ، هندسه ،جبر، جغرافیا و تاریخ طبیعی از میرزا عبدالغفار خان نجم الدوله

در سطح ابتدایی؛

1- هیئت ( جغرافیای ریاضی) نوشته عبدالغفار خان نجم الدوله و میرزا رضا خان مهندس الملک

2- جغرافیا نوشته میرزا رضا خان مهندس الملک

در همین دوران کتاب های جهان نما نوشته فلوغون رافائیل در 1267 ه. ق ، جام جم اثر فرهاد میرزا معتمد الدوله در 1272 ه . ق ، اصول علم جغرافیا از عبداغفار خان نجم الدوله در 1298 ه .ق جغرافیا یا معرفه الارض از محمود مشاورالملک در 1298 ه.ق ( برگردان از زبان فرانسه ) علم جغرافیا از میرزا موسی خان ولد ( مفتاح الملک) در 1318 ه.ق . وبسیاری کتب دیگر به چاپ رسیدند. [3]

 

روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش

فناوری اطلاعات و ارتباطات در مدت زمان کوتاهی که از پیدایش آن می گذرد ، توانسته است تغییرات فراوانی را در نحوه زندگی بشر بوجود آورد.یکی از زمینه هایی که سهم عمده ای از این تغییرات را به خود اختصاص داده است ، یادگیری است.

کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش سبب شده است تا محیط آموزشی امروز به سوی مجازی شدن سوق پیدا کند. و سبب افزایش فزاینده ای از ارتباطات میان افراد با سلایق مشترک شود . به نظر می رسد در دنیا بر حسب ظاهر بیشتر زمینه اشتراک در مسایل آموزشی باشد [4].

هر چه زمان می گذرد نا کارآمدی نظام های آموزشی سنتی بیشتر آشکار می گردد و نیاز به تحول در نظام آموزشی متداول بیشتر احساس می شود . اساسا نیاز به تغییر در نظام های آموزشی نیازی ذاتی است . هر روی کرد جدیدی نیز به هر تقدیر بر نظام های آموزش تاثیر گذار هستند . ( اگر تاثیر متقابل نپذیرند) . در چنین اوضاعی فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان یک روی کرد جدید تمام ابعاد زندگی بشر را متاثر ساخته است . ساده اندیشی است اگر تصور کنیم این روی کرد بر نظام آموزشی ما بی تاثیر خواهد بود . عاقلانه تر آن است که به جای ایستادن در مقابل موج نو آوری های آموزشی سوار بر این امواج شویم .

یکی از مسایلی که در بحث فناوری اطلاعات و ارتباط تا به امروز محل مناقشه بین کارشناسان امر آموزش و سیاستگذاران نظام آموزشی بوده است ، موضوع روی کردی بودن آن یا ابزاری دانستن آن است. هر یک از دو گروه ادله ای را برای اثبات دیدگاه خود ارایه می کنند و در حال حاضر به جهت فراهم نشدن زمینه های توافق بین این دو تفکر اغلب فعالیت های آموزشی به عنوان امری روبنایی تلقی و اجرا می شود. شاید یکی از دلایل کم توفیقی فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش ناشی از همین نکته باشد.در نگاه ابزاری به جهت نگرانی از غیر قابل کنترل شده این مقوله و خروج مخاطبان نظام آموزشی از قید برنامه های درسی رسمی و افزایش تاثیر برنامه های درسی پنهان ، معمولا با تردید به فناوری اطلاعات و ارتباطات می نگرتد و همین نگرشی سر آغاز محدودیت هایست که نهایت منجر به از دست رفتن موقعیت های طلایی می شود . مثل هر پدیده نو ، ترس و نگرانی از تاثیرات سوء آن پدیده مانع از پرداختن اساسی به آن می شود . از این روست که نگاه ابرازی با این تفکر رشد نموده است. به عبارت دیگر "هر کس چکش به دست دارد همه چیز در منظرش میخ است".از سوی دیگر برخی معتقدند که فناوری اطلاعات و ارتباطات یک روی کرد نوظهور در پایان هزاره دوم بوده است و هم چون هر روی کرد دیگری دارای فلسفه ،اصول، اهداف و سیر تحولی و تکاملی بوده است و نباید صرفا به عنوان یک ابزار بدان نگریست.نگاه روی کردی به فناوری اطلاعات و ارتباطات به منزله استفاده از حداکثر پتانسل آن در امر آموزش و پرورش خواهد بود.

یکی از مشخصه های بارز این روی کرد ویژگی سرعت آن است . همین ویژگی به تنهایی کافی است تا نسبت به یادگیری بهتر و سریع تر به تامل بنشینیم.

این روی کرد جدید از سه عنصر اصلی تشکیل شده است . فناوری ، اطلاعات ، ارتباطات

هر سه این عناصر از مقوله های جدی برنامه های آموزشی و بالطبع از مقولات اساسی کتاب های درسی هستند. در حال حاضر اطلاعات و ارتباطات به یکدیگر وابسته اند و بدون فناوری ارتباطات ، امکان انتقال اطلاعات میسر نیست .از این رو نمی توان فقط به بخشی از آن ها پرداخت و بقیه را به زمان دیگری موکول کرد. چیزی که متاسفانه در برنامه های آموزشی ما در سالهای اخیر مشهود است . برگزار ی دو جشنواره الگو های تدریس مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات نشان داد که کج روی های بوجود آمده ناشی از همین نگاه تفکیکی و جدا نمودن اجزای روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات بوده است . به نحوی که یک تغییر فرهنگی را تا حد یک کارکرد اجرایی تنزل داده اند.

 

سابقه استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش جغرافیا :

شاید آغاز استفاده از روی کرد فناوری ااطلاعات در آموزش جغرافیا به اولین تلاشها برای ترسیم نقشه های پایه باز گردد . اما مطالعات آماری در حوزه جغرافیای جمعیت ، برنامه ریزی ناحیه ای وآزمایش سرزمین در حوزه جغرافیای انسانی و مطالعات هیدولوژیکی ، ژئومورفولوژیکی و کلیماتولوژی در حوزه جغرافیای طبیعی بیشترین استفاده را در سال های اولیه تولد این روی کرد برده اند . در زمینه مهارتهاو امکانات فناوری های جغرافیایی دو حوزه GIS و GPSحد اکثر استفاده را از این روی کرد برده اند .چه اساسا این دو مقوله بدون به کار بردن روی کرد فناوری ارتباطات و اطلاعات امکان توسعه به حد امروز را نداشتند. به خصوص ارزش های نتایج تعیین موقعیت جغرافیایی در پروژههای فناوری فضایی ونظامی قدمتی بیش از سایر علوم برای جغرافیا در استفاده از این روی کرد مشخص می سازد . و فرایند تکاملی آن را شاید با تولید اولین عکس های هوایی دردوران جنگ جهانی اول قرین بدانیم و تا به امروز که تصاوریر رقومی ماهواره ای دنیایی تازه ای را برای فناوری های جغرافیایی پیش چشم آورده است.

 

ضرورت بهبود کتاب های درسی جغرافیا

اگر چه سابقه تالیف کتاب های درسی جغرافیا به شکل امروزی آن به روزگار دارالفنون باز می گردد ، اما در بسیار ی موارد دیگر برای رفع کاستی های نظام آموزشی اقداماتی صورت پذیرفت تا مشکلات آموزش جغرافیا بر طرف شود . هرچند از میزان اقبال این اقدامات اطمینان چندانی در دست نیست.( نگاه کنید به بلبشوی کتاب های درسی نوشته زنده یاد جلال آل احمد – سه مقاله دیگر –نگارش دی ماه 1339 – چاپ سوم 1356 – انتشارات رواق تهران)

در آموزش های مرسوم ، کتاب های درسی جغرافیا نیز هم چون سایر علوم می بایست فاصله بین وضع موجود و وضع مطلوب آموزش ها را در حداقل زمان طی کند . در حالی که واقعیت ها حکایت از وضعی دیگر دارند. به عنوان مثال یکی از کتاب های درسی جغرافیا در یکی از دوره های تحصیلی بیش از 35 سال است که استفاده می شود و طی این سالها فقط از حجم آن کاسته شده و تغییرات روبنایی در آن اعمال شده است . حتی اولین برنامه درسی جغرافیا نیز که به شکل مستند تولید شد نتوانست این مشکل را بر طرف نماید. حال چرا چنین است؟

"کتاب درسی در شرایط فعلی ما از موقعیت ویژه ای برخوردار است و یاد گیری دانش آموزان و یاددهی معلمان به مقدار زیادی به کیفیت این وسیله آموزشی بستگی دارد. کتاب درسی زمانی از وضع قابل دفاع و مطلوبی برخوردار خواهد شد که بر اساس آن چه که در یادگیری، موثر و کار آمد باشد ، تنظیم شده باشد. ساختار کتاب درسی انعکاسی از ساخت یادگیری است و یادگیری به عنوان مرکز توجه نظام تعلیم وتربیت با رعایت قوانینی معین شکل می پذیرد.برای تحقق یادگیری موثر، شرایط و زمینه لازم باید بوجود آید.و تحت شرایط مناسب آمادگی عاطفی ، روانی و شناختی لازم برای درک و فهم حاصل آید . این ویژگی یادگیری است که به ما اجازه می دهد در ساختار کتاب درسی به اجزا و عناصری قایل باشیم"[5]

در چنین حالتی ضمن مراقبت از داشته های فعلی در حوزه کتاب های درسی جغرافیا می بایست به دنبال راهبرد های موثر تر برای بهبود شرایط موجود بود. هر اندازه در این زمینه سرمایه گذاری شود نه تنها آموزش های جغرافیا را در سطوح مختلف بهبود خواهد بخشید ، بلکه موجب اعتلای سایر کتب غیر درسی جغرافیا نیز خواهد شد . مگر نه این است که در نظر بسیار از برنامه ریزان درسی ، محتوای سایر کتب در حوزه دانش جغرافیا نیز با هدف کمک به تفهیم مفاهیم کتاب های درسی و برای تکمیل محتوای آن ها تهیه می شوند.؟

 

فقر تالیف کتاب های درسی جغرافیایی

اگر نگاهی اجمالی به چند شماره از ماهنامه ( کتاب ماه) ویژه تاریخ و جغرافیا بیندازیم. (نمایه ای که اختصاصا برای معرفی کتاب های جدید التالیف در حوزه تاریخ و جغرافیا به همت وزارت ارشاد اسلامی چاپ می شود)صحت این ادعا را درخواهیم یافت.بدون اغراق بیش از10/9( نه دهم) آثار نوشته شده و معرفی شده مربوط به حوزه تاریخ است . این فقر صرفا معطوف به کتاب های درسی جغرافیا نیست بلکه در سایر حوزه های دانش جغرافیا نیز مشهود است.

شاید یکی از دلایل این بی رونقی در عرصه نگارش متون جغرافیایی ،نبود یک نظام مدون برای روشن نمودن راه مولفانی است که بضاعت علمی کافی برای رفع این مشکل سخت نویسی در ادبیات جغرافیا را دارند. برنامه جدید آموزش جغرافیا که 10 سال از زمان تولدش می گذرد در این دوران توانست حدود 150 مولف متون جغرافیایی تربیت کند که البته تمام سعی آنها به تولید 30 جلد کتاب درسی برای 30 استان کشور خلاصه شد و صد البته که همگی آنها هم مشخصه های کتاب های درسی جغرافیا را ندارند.

نبود رشته تحصیلی آموزش جغرافیا در کنار شاخه های تخصصی در دانشکده ها و گروه های درسی دانشگاهی ؛هم خود را از تحول در متون درسی جغرافیا محروم کرده است و همه انتظارات اجتماعی را بر نیاورده است . بازار نشر نیز با انتخاب گزینشی بر معیار سود دهی تالیفات، عاملی دیگر در ایجاد وضعیت موجود است.

 

انواع کتاب های جغرافیا مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات

کتاب های مذکور را هم چون اجزای بسته آموزشی جغرافیا در شکل سنتی اش می توان تقسیم بندی نمود. اگر بسته آموزشی جغرافیا را مجموعه ای شامل:

کتاب درسی دانش آموز، کتب کار دانش آموز، کتاب راهنمای معلم ، کتاب های کمک درسی دانش آموز ، کتاب های کمک آموزشی دانش آموز، کتاب مرجع جغرافیا برای معلم و دانش آموز ، مجموعه نقشه های موضوعی ، لوحه های فشرده آموزش جغرافیا ، فیلم های آموزشی ، و مجلات عمومی و تخصصی بدانیم. انواع کتاب های درسی جغرافیا بر مبنای میزان استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات قابل تفکیک خواهند بود. به عنوان مثال : کتاب درسی دانش آموز مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات

کتاب کار دانش آموز در مقابل Worksheet E book

کتاب کار معلم در مقابل Teacher guide E book

کتاب مرجع دانش آموز در مقابل Student Source E book

و....

شاید ذکر این نکته خالی از فایده نباشد که تغییرات ناگهانی در سیر تکوینی کتاب های درسی ممکن است خود موجب بروز مشکلات پیش بینی نشده ای شود و گذر تدریجی از فضای سنتی حاکم بر کتاب های درسی جغرافیا به سوی آموزش های مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات در یک دوره زمانی حداقل 5 ساله بهتر می تواند ضعف ها و مشکلات احتمالی این موضوع را آشکار نماید.و مسلما در همین دوره می بایست تربیت معلم مورد نظر برای استفاده از چنین کتاب هایی و فضا و امکانات لازم برای پشتیبانی از چنین برنامه ای را تدارک دید .زیرا غفلت از این دو رکن اساسی نظام آموزشی، بهترین کتاب های درسی را هم عقیم خواهند گذاشت .

 

ویژگی های کتاب درسی جغرافیا مبتنی بر روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات

در بحث انواع کتاب های جغرافیا با روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات اشاره شد که برخی از کتاب ها کاملا مبتنی بر این روی کرد هستند که آنها را کتاب های الکترونیکی یا E book می نامند.برخی نیز حد واسط کتاب های سنتی و کتاب الکترونیکی هستند . در این نوشتار عمدتا مراد از کتاب های درسی مبتنی بر روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات ، این دسته اخیر هستند. از این رو برخی از ویژگی های کتاب های معمولی را دارند و برخی از مشخصات کتاب های الکترونیک را به نمایش می گذارند.

برای روشن تر شدن مساله بهتر است این ویژگی ها را به دو دسته عمومی و اختصاصی تقسیم کنیم .

 

ویژگی های عمومی کتاب درسی جغرافیا مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات :

این کتاب ها می بایست از نظر ساختار ظاهری و فیزیکی ، قطع آنها ، طراحی و رنگ آمیزی ، صفحه آرایی ، اندازه و نوع حروف ، سفید خوانی و فاصله بین سطور ، هماهنگی بین نوشتار و تصاویر ، تنوع جداول ، نمودار ها ، نقشه ها و... ، جنبه زیبایی شناختی ورعایت سلیقه مخاطبین در گروه های سنی مختلف مورد توجه مولف باشد[6].

در بخش ویژگی های اختصاصی نیز موضوع صحت علمی مطالب ، زبان نگارش متناسب با فرهنگ آموزش ، تقدم وتاخر مضامین آموزشی ، فصل بندی و بخش بندی های مرسوم ، تازگی مطالب و ارتباط افقی و عمودی میان مندرجات هر کتاب با سایر کتاب های درسی پایه و دوره آموزشی مورد توجه قرار گیرد.

و نهایتا آن چه که این گونه کتاب ها را از سایر کتاب های معمولی متمایز می نماید ، چگونگی و میزان بهربرداری از فناوری اطلاعات و ارتباطات در انتقال مفاهیم آموزشی آن است. در عینی ترین جلوه آن ، امکان استفاده از بانک های اطلاعاتی به شکل Online وOffline مطرح است.هر چند در برخی از نظام های آموزشی رادیو ها و شبکه های تلویزیون آموزشی متعددی وجود دارد که با اعلام برنامه سالانه خود می توانند پشتیبان برنامه های آموزشی از این دست باشند اما در حال حاضر شبکه های اطلاع رسانی جهانی با تسهیلاتی که برای مصرف کننده فراهم کرده اند، پیشتاز آموزش های مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات هستند. از این رو صحت و سقم آدرس های معرفی شده ، املای صحیح آدرس ها ، چگونگی انجام تکالیف ؛ تمرینات از طریق بروز کردن شبکه های پشتیبانی میسر است. از ویژگی های دیگر این دسته از کتاب ها وجود دستورالعمل برای استفاده از شبکه های اطلاع رسانی و هشدار های لازم برای استفاده صحیح از منابع اطلاعاتی است . به خصوص اگر سن مخاطبین چنین کتاب هایی کم باشد می بایست مراقبت های لازم از سوی والدین برای جلو گیری از سوی استفاده های احتمالی از آنان گوشزد شود[7].

 

اصول حاکم بر کتاب های درسی جغرافیا مبتنی بر روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات:

چنین اصولی تا کنون به شکل مدون نگاشته نشده است .اما چنان چه قرار باشد برای رفع مشکلات کنونی تولید محتوای آموزشی جغرافیا ، معیار هایی تدوین گردد . این اصول متاثر از خط مشی های آموزشی دوره های مختلف تحصیلی ، مبانی دانش جغرافیا، اصول حاکم بر یادگیری و مبانی علمی فناوری اطلاعات خواهد بود.از این رو برخی از اصول پیشنهادی از این قرارند:

اصل اول : محتوای کتاب های درسی جغرافیا مبتنی بر روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات می بایست متناسب با سطح مخاطبین همان پایه و دوره تهیه و سازماندهی شوند

اصل دوم : در تهیه چنین محتوایی به اهداف کلی نظام آموزشی در دوره مورد نظر توجه شود.

اصل سوم: در تنظیم محتوای کتاب های درسی جغرافیا مبتنی بر روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات باید به نیاز های فردی و اجتماعی مخاطبین به لحاظ دانش پایه توجه شود.

اصل چهارم: در تهیه و تنظیم محتوای درسی جغرافیا مبتنی بر روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات باید به ملاحظات فرهنگی جامعه توجه شود

اصل پنجم: در تهیه چنین متونی می بایست به فرهنگ ایرانی – اسلامی توجه ویژه شود

اصل ششم: محتوای کتاب های درسی جغرافیا مبتنی بر روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات می بایست با مصوبات قانونی هماهنگ و سازگار باشند.

اصل هفتم: محتوای کتاب های درسی جغرافیا مبتنی بر روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات می بایست بر تعمیم یادگیری ها تاکید داشته باشند

اصل هشتم: چنین محتوایی باید ملاحظه تفاوت های فردی را نموده و برای سطوح مختلف یادگیری تمهیدات لازم را به عمل آورد

اصل نهم: محتوای کتاب های درسی جغرافی مبتنی بر روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات ا باید به کلیت مطالب ارایه شده توجه داشته باشد

اصل دهم: این کتاب ها می بایست تقویت خلاقیت و قدرت تفکر بیشتر را در محتوای خود لحاظ کرده باشند

اصل یازدهم: محتوای کتاب های درسی جغرافیا مبتنی بر روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات باید از جلوه های زیبایی شناختی بهره مند باشند

اصل دوازدهم : محتوای چنین کتاب هایی باید به واقعیت های علمی جدید توجه بیشتری داشته باشند

اصل سیزدهم: در تهیه چنین کتاب هایی به نیاز های حال و آینده مخاطبین توجه شود

اصل چهاردهم: در تولید کتاب های درسی جغرافیا مبتنی بر روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات به تلفیق علم جغرافیا و فناوری اطلاعات تاکید شود

اصل پانزدهم: در تولید چنین کتاب هایی می بایست سطح آموزش های فناورانه قبلی مخاطبین را در نظر گرفت.

اصل شانزدهم: در تولید چنین کتاب هایی می بایست به امکانات سخت افزاری و نرم افزاری موجود وتناسب آن با محتوای تولید شده توجه نمود.

 

روی کرد ها و روش های تدریس محتوای جغرافیا مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات:

آن چه مسلم است ، انتخاب یک روی کرد از میان روی کرد های معمول و مرسوم در زمینه تولید محتوای کتاب های درسی امری پسندیده نیست و یافتن خط معدلی برای استفاده از چنین روی کرد هایی نیز موضوعی ثقیل خواهد بود. با این حال در دوره های مختلف تحصیلی متناسب با مقتضیات مخاطب از نظر سطح درک و توانایی های ذهنی او می توان یک وجه از وجوه روی کرد ها را بر دیگری غلبه داد.در برنامه های درسی رسمی آموزش جغرافیا در ایران ، ترکیبی از این روی کرد ها پیشنهاد شده است به عنوان مثال : در دوره متوسطه روی کرد غالب روی کرد موضوع محور و در بخش از متون تهیه شده روی کرد سیستمی مد نظر برنامه ریزان و مولفان بوده است [8]

از سوی دیگر درنظام برنامه ریزی درسی ، برقراری تعادل میان روی کرد های دانش محور ( دیسیپلینی) ، روی کرد دانش آموز محور و روی کرد جامعه محور توصیه می شود.آن چه که در این بین حایز اهمیت بیشتری است ، آن است که دو حوزه آموزش جغرافیا و فناوری اطلاعات و ارتباطات چنان چه در وضعیتی متعادل در کنار یکدیگر به ایفای نقش بپردازند قادر به تحقق اهداف از پیش قصد شده خواهند بود.نقشی که پایداری در یادگیری و تعمیق آن از برجسته ترین اهداف تدارک دیده شده است.

 

فضای یادگیری جغرافیا در روی کرد مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات:

موضوع یادگیری دربحث تولید محتوای جغرافیا مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات را می بایست با توجه به مولفه های اصلی یادگیری ترسیم نمود. به طوری که :

الف) یادگیرنده: در این روی کرد، بیشترین فعالیت معطوف به یادگیرنده است که به صورت عنصری فعال می تواند در اکتساب قابلیت های گوناگون دانش جغرافیا توفیق یابد به نحوی که به طور مداوم در تجدید ساختار ذهنی و تفکر خود اقدام می کندو اطلاعات جدید را مصروف جستجوی معنا می نماید.

در هر حال برنامه ریزان و مولفان متون جغرافیایی واقفند که طیف وسیعی از مخاطبین با شیوه های یادگیری خاص خود را پیش روی دارند. لذا ایجاب می کند که محتوای جغرافیایی مبتنی بر روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات برای:

1- مخاطبینی که در یادگیری نیازمند عمل و فعالیت در حوزه دانش جغرافیا هستند [9].

2- مخاطبینی که نیاز مند به تکرار مبانی نظری مفاهیم جغرافیایی هستند[10]

3- مخاطبینی که در جریان یادگیری جغرافیا ، رفتاری واکنشی دارند[11].

4- مخاطبینی که آموختن جغرافیا را موکول به آموختن از راه تجربه می کنند[12]

5- و یا ترکیبی از انواع مدل های یادگیری فوق هستند

انتخاب و سازماندهی شود.

ب) فرایند یادگیری : تغییرات لازم در ابعاد دانشی ، نگرشی و مهارتی مخاطب از طریق تعامل با فناوری اطلاعات و با اولویت آموزش جغرافیا حاصل خواهد شد. از فراگیر انتظار می رود که ضمن انطباق با روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات ، دانش جغرافیا را در حدی توسعه یافته تر نسبت به محتوای سنتی دریافت نماید.

ج) محیط یادگیری: چنین محتوایی با توجه به مشخصات فناوری اطلاعات ، جذابیت های لازم برای رجعت مکرر مخاطب را در خود دارد.صرفا می بایست تمهیداتی را پیش بینی نمود تا از پراکنده گزینی و انحراف در جریان آموزش جغرافیا تا حد امکان جلوگیری شود [13].

د)یادگیری در محیط: اگر یادگیری را مجموعه ای از کنش و واکنش هایی که یاد گیرنده به طور مداوم با محیط دارد ، تعریف کنیم .و جغرافیا را دانشی بدانیم که به لحاظ موضوع مخاطب را با محیط پیرامون خود درگیر می کند. می توانیم به قدرت دانش جغرافیا برای کمک به یادگیری سایر علوم نیز بپردازیم . ضمن آن که فضای فناوری اطلاعات و ارتباطات نسبت به فضای سنتی آموزش جغرافیا قادر به ارایه محیط های متنوع تری خواهد بود و ویژگی ذاتی خود را در خدمت تسهیل درک محیط های جغرافیایی قرارخواهد داد.

 

روش های ارزیابی متون جغرافیایی مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات:

ارزیابی عبارت است از تجزیه و تحلیل، قضاوت و داوری بر روی اطلاعات به دست آمده از اندازه گیری هایی که سیستم آموزشی از مخاطبین خود به دست آورده است.و هدف اصلی آن نیز اطمینان از میزان تحقق اهداف برنامه درسی است .روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات علاوه بر فراهم کردن چنین انتظاراتی ، می تواند به دقت در اندازه گیری ها و سرعت در یافتن نتایج آن کمک نماید . اما شاید یکی از معدود بخش هایی که چنین روی کردی با همه امتیازات خود دچار نارسایی است ، بخش ارزیابی است . و تا رسیدن به یک سیستم جامع در زمینه ارزیابی در این روی کرد راه زیادی در پیش است . با این حال چنان چه راهکار های مناسبی برای نحوه اجرای اندازه گیری ها از سوی مولفین کتاب های درسی جغرافیا تدارک دیده شده باشد ، می توان امیدوار بود که بخشی از مشکلات موجود کاسته شود. چنین روی کردی قادر به اندازه گیری بخش اندکی از مهارت های جغرافیایی است و در حیطه ارزش ها و نگرش ها این میزان به حد صفر می رسد.

از آنجا که بخشی از هدف ارزیابی ، به منظور اندازه گیری میزان موفقیت یک برنامه درسی و آشکار کردن ضعف ها و قوت های احتمالی آن برنامه است . ضعف در نحوه ی اجرای ارزیابی ها در روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات مانع از رفع مشکلات احتمالی خواهد بود و نیازمند به راهکاری متفاوت خواهد داشت.

در ارزیابی چنین محتوای هم می توان شکل انفرادی و هم شکل گروهی آن را در نظر داشت و با تعیین و تعریف معیار های ویژه نسبت به این مهم قضاوت نمود.

 

مشکلات تو لید کتاب های درسی جغرافیا در روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات:

اجمالا در تولید چنین متونی چند مساله از اهمیت بیشتری برخوردارند.

1- گستره دانش جغرافیا ، حجم عظیمی از سر فصل هارا پیش پای مولف قرار می دهد که انتخاب از میان آن ها کار ساده ای نخواهد بود الا به مدد یک برنامه درسی جامع .

2- فناوری اطلاعات و ارتباطات ماهیتا به تولید اطلاعات سرعت و کثرت می بخشد.

حال ترکیب این دو جزء مشخص می کند که اولین مشکل بر سر راه تولید چنین کتاب هایی چه تفاوتی با روی کرد سنتی در تالیف کتاب هایی جغرافیا دارند.

از سوی دیگر گاهی در تولید چنین کتاب هایی ، سبک ها و مکاتب جغرافیایی می توانند تاثیر دیگری داشته باشند و روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات با عمر کوتاهش ممکن است نتواند تاثیر لازم در القا تفکرات مولفین جغرافیایی داشته باشد . و طبعا مشکل تاثیر بر ذهن مخاطب به وجود خواهد آمد. شاید در مکتب جغرافیای ناحیه ای بهتر از مکاتب دیگر بتوان از این فناوری سود جست . اما این همه آن چه مورد نیاز جغرافیا در نزد مخاطبین در سطوح مختلف است را تامین نمی کند.

نکته دیگر، تفاوت میان جغرافیادانان جوان و پیشکسوتان جغرافیا در ایران است. فناوری اطلاعات و ارتباطات قرابت بیشتری با سلایق جغرافیدانان جوان دارد و تمایل انان در استفاده از این روی کرد بیشتر است در حالی که کمی تجربه نزد اینان گاه تولیدات جغرافیایی را رقیق و تا حدی سطحی جلوه خواهد داد. و برعکس، پیشکسوتان آموزش جغرافیا به دلیل نا آشنایی و رغبت کمتر به استفاده از این فناوری ، کمتر می توانند در توسعه دانش جغرافیا موثر باشند. در چنین شرایطی شاید استفاده از تیم های تالیف مرکب از پیشکسوتان و جغرافیدانان جوان تا حدی از مشکلات بکاهد.اما باید مراقب بود که تفکر سنتی در مورد دانش جغرافیا که آن را به مجموعه ای از اطلاعات جغرافیایی بدل ساخته بود با افزایش تولید اطلاعات علمی جغرافیا مجددا رجعت نکند و به عبارت بهتر جغرافیای دماغه ها و خلیج ها مدرن ظهور ننماید.

 

مزایا و معایب کتاب های جغرافیایی مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات :

در مقایسه با کتاب های درسی سنتی جغرافیا می توان مزایا و معایبی را برای این دسته از کتاب ها برشمرد.

 

الف) مزایا

1-عدم محدودیت حجم: در این کتاب ها با توجه به این که بانک های اطلاعاتی مجهز و معتبری از آنها پشتیبانی می کنند ضرورتی به افزودن به صفحات آن نیست و استفاده کننده با آموزش های اولیه قادر به استفاده از محتوای تکمیلی و پیوند های آن خواهد بود.

2- تنوع در آموزش ها به جهت استفاده از فناوری پیشرفته : واقعیت جذابیت فناوری اطلاعات را می توان در مسیر آموزش های رسمی به خدمت گرفت

3- دسترسی به منابع جدید: با توجه به ماهیت فناوری اطلاعات که دایما به حجم مطالب آن افزوده می شود . این امکان فراهم خواهد شد تا مخاطبین هیچ گاه با مطالب تکراری مواجه نشوند.

4-قابلیت تبدیل منابع غیر مکتوب به منابع مکتوب : این قابلیت دو وجهه را برای کتاب های مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات فراهم می کند . هم وجهه سنتی و هم وجهه مدرن .

5-سرعت زیاد در دسترسی به منابع : در این روی کرد سرعت برترین ویژگی و مزیت است . در کمتر از ثانیه انبوهی از منابع توسط موتور های جستجوگر به استفاده کننده عرضه می شوند.کافی است کلمات کلیدی مرتبط در اختیار مخاطب قرار گیرد.

6- اطمینان از آموزشی بودن مطالب : با توجه به تولید مطالب و معرفی منابع از سوی متخصصان تعلیم و تربیت ، از سلامت محتوا می توان اطمینان کامل داشت.

7- ارزان بودن به روز کردن مطالب : یکی از مشکلات به روز نگهداشتن کتاب های درسی سنتی هزینه بر و زمان بر بودن آنهاست . در این روی کرد این عمل در حداقل زمان و حداقل هزینه انجام می شود.

8- تناسب با سرعت یادگیرنده: از دیگر معایب کتاب های درسی سنتی ، متوسط بودن سطح اطلاعات و نادیده گرفتن نخبگان است . در کتاب های درسی جغرافیا با روی کرد فناوری اطلاعات و ارتباطات . هر کس به تناسب توانایی های خود قادر است در زمینه یادگیری پیشرفت نماید.

 

ب ) معایب:

1- وابستگی به فناوری به عنوان عاملی محدود کننده

2- مشکلات ارزیابی از میزان تحقق اهداف آموزشی در چنین روی کردی

3- محدودیت های فنی و هزینه های پشتیبانی

4- کمبود نیروی انسانی متخصص

 

آینده کتاب های درسی جغرافیا :

برخی با بدبینی تمام به موضوع روی کرد جدید فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش جغرافیا می نگرند.تا حدی که اتهام مخالفت با فناوری در همه ابعاد را به آنها وارد می کنند . در نظر این گروه ، اساسا امکان ورود به مباحث جغرافیا در فضای مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات وجود ندارد و امکانات و امتیازات مطرح شده در این روی کرد را گره گشای مشکلات آموزش جغرافیا نمی دا نند. اصرار این گروه بر حفظ وضع موجود و استفاده از کتاب ها ی سنتی ناشی از همان دلایلی است که اغلب در برخورد با پدیده های نو به مقاومت در مقابل نوآوری از آن یاد می شود.[14]

در بین افراد خوش بین به این روی کرد نیز دو دسته قابل تفکیک هستند . بخش اندکی به کتاب های الکترونیک به معنی محض آن اعتقاد دارند و اکثریت کتاب های بینابینی را به عنوان کتاب های درسی مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات می دانند.

آن چه مسلم است ، اینست که قطار فناوری اطلاعات و ارتباطات در همه زمینه های آموزشی به حرکت درآمده است و همه علوم به تناسب نیاز ها و اقتضایات خود از این امکان بوجود آمده استفاده می کنند . دانش جغرافیا اگر خود را مدیون آموزش جغرافیا می داند و در تاریخچه خود پیشگامی استفاده از فناوری را دارد . می تواند از بین دو راه موجود یکی را انتخاب کند.

یا به سرعت خود را به این قطار می رساند و جایگاهی درخور جستجو نمود و بر آن استقرار می یابد و یا هم چون برخی از برهه های تاریخی خود با کوتاهی و اهمال نظاره گر حرکت شتابان دیگران خواهد بود . در هر دو شکل مطرح شده پیش بینی آینده برنامه آموزشی جغرافیا چندان دور از تصور نخواهد بود.

 

پي نوشت:

 

[1] http://www.irantelecom.ir/?page=81&code=25

[2]احمد شعباني- جهاني‌شدن دنياي اطلاعات فصلنامه علوم اطلاع‌رساني دوره 20شماره سوم و چهارم(بهار و تابستان 1384) 63-72

[3]چوبینه –مهدی -نقد و بررسی کتاب های درسی جغرافیا در آموزش و پرورش –مجله دانشگاه انقلاب شماره 111 بهار 77 ص 217

[4]- به صورت تخمینی می توان ادعا کرد که از هر 6 نفر جمعیت جهان یک نفر مشغول تحصیل یا تدریس است به عبارت دیگر جمعیتی حدود1/1 میلیارد نفر.

[5]-شبکه مفهومی ساختار یک واحد یادگیری کتاب درسی و ساختار کتاب راهنمای معلم – حسن ملکی آبان 76 – دفتر برنامه ریزی و تالیف کتاب های درسی ( با اندکی تغییر)

[6]- مجموعه راهنما های تولید کتاب های آموزشی _ دبیر خانه سامان بخش کتاب های آموزشی ¬ دفتر انتشارات کمک آموزشی – سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی 1385

[7]- کاشف الکترونیکی زمین –مات ترنر – ترجمه مهدی چوبینه – زیر چاپ-

[8]- چوبینه ، مهدی – آموزش جغرافیا راهی نو با مشکلات بسیار – قسمت اول - مجله رشد آموزش جغرافیا – شماره 45-زمستان 76

[9]-Activist learner

[10] -Theorising learner

[11]-Reflective learner

[12] -Experimental learner

[13]-طرح مطالعاتی راهنمای برنامه ی درسی جامع در دوره متوسطه- مهدی چوبینه – سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی – 79-82

[14]-پاسخی که در دوره های ضمن خدمت از برخی از معلمان جغرافیا در مواجهه با این پدیدیه دریافت می شود.

منابع :

در تهیه این مجموعه علاوه بر منابع مندرج در متن مقاله از منابع زیر نیز استفاده شده است:

1-چانگ و پالمر –کابرد سه اصل آموزشی در یادگیری رایانه محور – ترجمه دکتر بی بی عشرت زمانی – مجله رشد تکنو لوژی آموزشی شماره 7 فروردین 84 ص 12

2- چوبینه ، مهدی – آموزش جغرافیا و نقش شبکه های اطلاع رسانی در آن – مجله رشد آموزش جغرافیا سال یازدهم شماره 55

3- چوبینه ، مهدی- کاربرد رایانه در آموزش جغرافیا – جزوه توجیهی مدرسان جغرافیاسراسرکشور- اصفهان 1383

4- چوبینه ، مهدی- آسیب شناسی روی کردICT در نظام آموزشی کشور – دفتر برنامه ریزی و تالیف کتاب درسی - 1382

5- دیاز ، دپ- آموزش و رشد حرفه ای کارکنان برای بهره گیری از فناوری در کلاس درس – ترجمه دکتر پری ناز بنی سی – مجله تکنولوژی آموزشی شماره 3 آذر 83

6- رشتی ، دیوید – دانشگاه آینده (1) – ترجمه محمد رضا امیری و غلام حیدری – مجله الکترونیکی شماره سوم دوره سوم – مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران

7- عطاران ، محمد- باید ها و نباید ها در آموزش مجازی _ مجله مدرسه فردا شماره 3 دوره دوم آذر 84

8- فتحیان ، محمدو گودرزی، معصومه- مطالعه الگوی مطلوب سواد رایانه ای برای معلمان متوسطه در ایران – دانشگاه علم و صنعت – دومین همایش آموزش الکترونیکی – دی ماه 83

9- فرامرزیان ، علی اصغر – بررسی زمینه های توسعه آموزش مجازی در نظام آموزش و پرورش – دومین همایش آموزش الکترونیکی – دی ماه 83

10-کالینسون ، ویوین – رایانه یا معلم؟ – ترجمه دکتر محمد عطاران – مدرسه فردا شماره 2 دوره دوم تابستان 84

11 گرگ ، کرسی – آیا همه دانش آموزان می توانند از اینترنت یاد بگیرند؟- ترجمه توحید صیامی – مجله تکنولوژی آموزشی – شماره 7 فروردین 83

12- گلزاری ، زینب- قرار است چه اتفاقی بیفتد؟- مدرسه فردا شماره 2 دوره دوم تابستان 84

13- لیز، لول- فناوری اطلاعات و ارتباطات و ارتقای یادگیری دانش آموزان – ترجمه توحید صیامی – مجله تکنولوژی آموزشی – شماره 6 اسفند 83

14- مقصودی ، مجتبی و دیگران – مقدمه ای بر مدرسه مجازی- گزارشی برای استفاده مدیران – سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی- 1380

15- یغما ، عادل – از فناوری یاددهی تا فناوری یادگیری – تکنولوژی آموزشی – شماره 9 تابستان 84

16- - اهداف کلی آموزش ICT برای دوره ابتدایی – دفتر برنانه ریزی وتالیف کتاب های درسی -1382

17 - - راهنمای برنامه درسی آموزش ICTدر دوره راهنمایی – گروه برنامه ریزی درسی رایانه دفتر برنامه ریزی و تالیف کتاب های درسی 81-82

18- ICT in schools

The impact of government initiatives five years on

Web site: www.ofsted.gov.uk-http://www.ofsted.gov.uk/publications/index.cfm?fuseaction=pubs.summary&id=2589

19- Putting ICT into your Geography Teaching

Jeff Stanfield

http://www.longman.co.uk/tt_secgeo/curric_sup/july01/ict.htm

20- Using ICT in Stage Four of the Geography Years 7-10 Syllabus by Nick Hutchinson

http://hsc.csu.edu.au/pta/gtansw/publications/2004/ictnickh04.htm

21- Reconceptualising ICT in Geography Teaching

JOHN MORGAN & CELIA TIDMARSH, University of Bristol, UK

http://www.tlrp.org/dspace/retrieve/205/Reconceptualising+ICT+in+Geog.pdf

22- Write a report on the resources available for teaching geography from the NSW Geography Teachers Association. by Kate Richards

University of Sydney BEd (Sec)/BA III Teaching Geography 2

http://hsc.csu.edu.au/pta/gtansw/publications/2005/kate-richards-ICT-%20Resources-for%20-Geography-Teachers.htm


آخرین مطالب